Home | Panthic News | Articles | Multimedia | E-Magazine | Khalsa Panth | Revolution | Contact us
 
Download Punjabi Font

sMKyp jIvn qy Èhfdq amr ÈhId sMq igafnI jrnYl isMG jI Kflsf iBMzrFvfly

inafrf jIvn ivlwKx Èhfdq

 

ivsfmI awK ieiqhfsk awK

hirmMdr sfihb dy rfh vwl jfx vfly mrd agMmVy amr ÈhId sMq igafnI jrnYl isMG jI Éflsf iBMzrFvfilaF ƒ kyvl ieiqhfsk nËrIey qoN hI nhIN vyiKaf jfxf cfhIdf. AuhnF ƒ vyKx leI ivsmfdI awK dI vI ËrUrq pvygI. ivsmfdI awK aqy ieiqhfsk awK ivc bhuq Ìrk huMdf hY. bhuq vwzf aqy bhuq zUMGf vI. ieiqhfs sfzI rUh df sfQI nhIN. bhuqI vfr ieiqhfs ihMd-ivhUxy qwQF dI hI pUjf krdf hY. buwDI-mMzl dI kYd Bugq rhI ieiqhfsk awK kI jfxy ik bMd-bMd ktvf skx dy rfË iks guMm-nfm dyÈ ivcoN pqf lwgdy hn. iensfnI akl jIvn dy arQF dI AuprlI qih qwk hI phuMc skdI hY, pr ivsmfdI awK afqmk mMzl dy vfsIaF df shI Qhu-pqf dwsdI hY. ieQy qF ieho hI kihxf bxdf hY- ibsm ibsm ibsm hI BeI hY, lfl gulfr rMgfrY.. khu nfnk sMqn rsu afeI hY, ijAu cfK guMgf muskfrY..

iksy aijhI hsqI bfry, ijs ny ieiqhfs ivc aimwt pYVF CwzIaF hox, ijs ny kOm dI hryk prq ƒ rUh qwk JMjoV ky rwK idwqf hovy aqy jo afpxI kOm qoN bfhr hornF lokF leI vI gMBIr aiDaYn df kyNdr bx jfey, Aus df jIvn ilKxf koeI sOKI ijhI gwl nhIN. ieho ijhI hI mhfn qy hrmn ipafrI hsqI sI-sMq igafnI jrnYl isMG jI Éflsf iBMzrFvfly. bhuq icr ipwCoN iswK kOm ƒ iksy dIdfvr dy drÈn nsIb hoey sn. Zyr icr ipwCoN iek AuWKVI kOm ny rUhfnI sfdgI ivc rMgI hoeI spwÈtqf aqy idRVHqf dy rMgF ƒ sfkfr rUp ivc ieiqhfs dy ivhVy ivc AuqridaF dyiKaf sI.

Éflsf pMQ dy avcyqn mn ivc suwqIaF rIJF ƒ ies gurU ipafry, gurU svfry isMG ny kuJ ies qrHF jgfieaf ik Aus qoN ipwCoN BfvyN sfrI kOm rsmI qOr `qy sONdI hovygI pr mn krky jfgdI hY, mn krky sucyq, sfvDfn aqy iekfgr icq hY. Drm XuwD dy ÈurU hox qoN lY ky afpxI Èhfdq qwk dsmyÈ ipqf df ieh nfdI puwqr afpxy ieiqhfsk qy lfsfnI kfrnfimaF rfhIN Éflsf pMQ ivc KuÈI aqy anMd dy hMJU vhfAuNdf irhf aqy afpxI Èhfdq ipwCoN ieho hMJU drd aqy ivCoVy dI iek Xfd bx ky rih gey. ijhVy ivdvfn buwDI-mMzl dI kYd ivcoN inkl ky suwcy vlvilaF dy dyÈ ivc vwsdy hn, AuhnF dy cyiqaF ivc sMq jrnYl isMG ijAuN dy iqAuN kfiem hn aqy ajy vI AuhnF dIaF nINdrF Auqy BfrU rihMdy hn.

 

Èfn-ey-Éudf sI sMq jnrYl isMG

AuhnF hI idnF dIaF gwlF hn jdoN iek aÉbfr ny ies inrml buwD, AuWjl dIdfr, mhFblI XoDy dI ÈÉsIaq df iËkr kridaF pihly pMny `qy ieh surKI idwqI, ‘hm qumhyN Éudf nhIN kihqy, mgr Èfn-ey-Éudf qum ho.` ieh sqrF swcmuwc iek kOm dy idl dI afvfË sn aqy idlF ƒ hI qF luwtx afieaf sI gurU df ieh aiq ipafrf, aiq inafrf, isMG srdfr. iek hor gwl AuhnF hI idnF dI hY jo swjrI svyr vFg ajy vI sfzI Xfd ivc Èfml hY. iek ivdyÈI pwqrkfr ƒ jdoN ieh puwiCaf igaf ik sMq jrnYl isMG aqy sMq hrcMd isMG lONgovfl ivc buinafdI qOr `qy kI Ìrk hY qF Aus afËfd iÉaflF dy pwqrkfr ny idmfg AuWqy ibnF koeI boJ pfieaf Éud hI svfl kIqf-Prk? Prk puwCdy ho? qy iPr afp hI jvfb idwqf-sMq lONgovfl cIËF aqy GtnfvF ƒ ‘jfxdy` hn jd ik sMq jrnYl isMG ‘mihsUs` krdy hn. sihj suBfa kIqI ies itwpxI aMdr Aus dOr dI DVkdI iËMdgI df iek zUMGf rfË luikaf ipaf hY. ieh itwpxI ieiqhfs dy swc dI iek mukMml gvfhI sI. jdoN ieh dfsqfn qur hI peI hY qF jIa kr afieaf hY ik ‘jfnx` aqy ‘mihsUs` krn dy arQF ƒ hor spwÈt aqy srl kIqf jfvy aqy iehnF ÈbdF dI gihrfeI ivc vI Auqfiraf jfvy. asIN roË hI rfjnIqk idRÈ `qy afpxy rihbrF ƒ dyKdy hF. Blf ieh rihbr iswKF nfl sbMDq muwidaF bfry kI nhIN jfxdy? sB kuJ jfxdy hn. pr iPr Kflsf jI gwl iksy qx-pwqx ikAuN nhIN lwgdI? asIN sfrf idn kohlU dy bYl vFgUM cwl ky Èfm ƒ vfr-vfr AuQy hI ikAuN afx KloNdy hF? sfP Ëfhr hY ik iehnF rihbrF ivc ‘mihsUs` krn dI qfkq Éqm ho geI hY. ieh sMq jrnYl isMG hI sn, ijnHF ny ‘mihsUs` krn vfly BOiraF ƒ lwiBaf, jwQybMd kIqf aqy AuhnF ƒ AuhnF dI mhfn qfkq df aihsfs krvfAuNidaF eyÈIaf dy iKwqy ivc mhF-ÈkqI hox df dfavf krn vfilaF dy sfhmxy ilaf KVf kIqf.

 

ikvyN iliKaf jfvy sMq jrnYl isMG df jIvn

sMq jrnYl isMG df jIvn ilKx vfly ivdvfn jykr qwQF dI ivafiKaf aqy AuhnF ipwCy luwk zUMGy arQF ƒ qwQF dI rUh nfl joV ky krdy hn, jykr Auh qrk ƒ ivvyk jËibaF dy hfxI bxf ky cwldy hn aqy smyN qy sQfn ivc rihMdy hoey smyN aqy sQfn qoN Aupr AuWTx df hONslf krdy hn qF Auh inÈcy hI sMq jrnYfl isMG dI rUh dy krIb cly jfxgy. sMq jrnYl isMG dI ÈKsIaq dy Dur aMdr iek zUMGI Jfq ikvyN pfeI jfvy aqy Aus aMdroN lukIaF ‘asl jrnYl isMG` dIaF prqF ƒ ikvyN rOÈn kIqf jfvy, ieh afpxy afp ivc iek suqMqr aqy idlcsp mËmUn hY aqy swc qF ieh hY ik ies dI loV vI awj sB qoN vwD hY. pr asIN ieQy isrP AuhnF dy jIvn dy kuJ aihm pwKF ƒ hI rOÈn krFgy. sfzI qmMnf hY ik sMqF dI Èhfdq ipwCoN nOjvfnF aqy ividafrQIaF dI pYdf hoeI nvIN pIVHI afpxy ies nfiek ƒ nvyN nËrIey qoN vyKy, nf ik Aus nËrIey qoN jo eIrKf, nÌrq aqy ÈrIkybfjI nfl rMigaf hoieaf hY aqy ijs ivc Èfml hY smyN dy hfkmF dI hryk vMngI. ies ivc Auh isafsqdfn vI Èfml hn, jo sfzy aMdr ‘sfzy afpxy` bx ky vwsdy rhy hn, vws vI rhy hn, pr sihjy-sihjy sfƒ hI hVwp krdy jf rhy hn. ies nËrIey ivc buwDIjIvIaF dIaF vMn-suvMnIaF iksmF dI vI Èfml hn, ijnHF ƒ sMq jrnYl isMG jI Éflsf dy vrqfry qoN iek acyq BYa hr smyN lwgf rihMdf hY. ies qoN ielfvf aÉbfrF, tI[vI[ cYnl, mYgËIn aqy pRcfr dy hor sfry sfDn sMq jrnYl isMG jI ƒ Élnfiek iswD krn leI hr smyN iqafr-br-iqafr rihMdy hn. swc qF ieh hY ik AuhnF dI Èhfdq qoN ipwCoN do dhfky bIq jfx mgroN vI iek aijhf mfhOl bxn nhIN idwqf jf irhf, ijQy cfr-cuPyry psrI DuMd ivcoN inkl ky sMq jrnYl isMG dy dIdfr kIqy jf skx. iesy leI siBafcfrF dy AuqrfvF-cVHfvF ƒ brIkI nfl vyKx vfly mhfn ieiqhfskfr afrnlz jy[tfienbI df jIvn ilKx vfly ivlIam aYWc[mYknl ny mhfn lokF df jIvn ilKx vfly ilKfrIaF ƒ slfh idwqI sI ik iek blvfn aqy sijMd klpnf nfl hI qusIN Aus mnuwK dI rUh qwk phuMc skdy ho, ijs df qusIN jIvn ilKx jf rhy ho.

 

Éflsf pMQ dI gUVHI CF sI Aus AuWqy

sMq jrnYl isMG jI Éflsf bfry iek hor hkIkq ƒ nËr-aMdfË nhIN kIqf jfxf cfhIdf. buinafdI qOr `qy Auh sMq hn, iek aijhy sMq ijnHF AuWqy ds gurU sfihbfn, sRI gurU gRMQ sfihb jI aqy Éflsf pMQ dy ipafr dI gUVHI sMGxI CF sI. ies leI iswK kOm dy ieh iqMny swc Èbd-gurU dy sUKm rUp ivc sMq jrnYl isMG jI leI hr smyN Et-afsrf hn. dUjy ÈbdF ivc isafsq df Auho rUp AuhnF ny AuBfiraf, AuGfiVaf qy inKfiraf, jo gurU sfihbfn aqy AuhnF qoN ipwCoN Éflsf pMQ ny ieiqhfs dy vwKry-vwKry pVfvF ivc Auqfiraf sI. ies leI sMq jrnYl isMG jI dI isafsq dy sMklp akflI isafsq jF rsmI aqy clMq isafsq nfloN buinafdI rUp ivc iblkul vwKry sn aqy keI hflqF ivc Ault vI. ies sMbMD ivc sMq jrnYl isMG jI dy ivafiKafn aqy mulfkfqF ƒ bhuq hI brIkI aqy gMBIrqf nfl vyKx dI loV pvygI. Drm aqy isafsq df AuWcf-suwcf sumyl, jo AuhnF ny ieiqhfs ivc Auqfiraf qy inKfiraf, Gwto-Gwt vIhvIN sdI ivc Aus dI imsfl nhIN iml skdI. ies idÈf ivc ivdvfnF aMdr ivvyk ivcfrF df adfn-pRdfn krn leI iek sfrQk aqy suKfvF mfhOl isrjx dI awj bhuq loV hY.


inrflf qy inafrf bcpn

sMq jrnYl isMG df bcpn hornF lokF nfloN vwKrf vI hY, ivÈyÈ vI hY aqy inrflf vI hY. bhuq Gwt ivdvfnF ny ies XoDy dy bcpn vwl iek zUMGI, bhupwKI aqy Koj BrpUr Jfq mfrn df Xqn kIqf hY. swc qf ieh hY ik bhuq lok sMq jrnYl isMG jI ƒ ievyN jfxdy hn, ijvyN AuhnF ny Drm XuwD morcy dy sÌr dOrfn AuhnF ƒ ivcridaF vyiKaf. pr Èfied iksy ny vI ieh jfnx dI Kycl nhIN kIqI ik ies iensfn ivc ierfdy dI idRVHqf, pyc-dr-pyc tyZy-myZy rfhF AuWqy inrBAu aqy inrvYr ho ky cwlx dy ÈOk, smrwQf aqy hONsly afÉr afey ikQoN? afid qoN aMq qwk inB jfx vfly ies rwqVy coly vfly guriswK dIaF jVHF ikwQy sn ik ies bRihmMz df kMq vI Aus df hmsÌr bx igaf sI. ipafry Éflsf jI, ieh sI sMq jrnYl isMG df bcpn, jo rozy ipMz dIaF glIaF ivc bIiqaf. mogy dy nËdIk ies ipMz qoN QoVHI dUrI `qy hI do ieiqhfsk ngr hn-dInf kFgV aqy mukqsr. dInf kFgV ivc dsm ipqf ny aOrMgËyb ƒ ËPrnfmf iliKaf sI aqy mukqsr ivc bydfvf dy afey 40 isMGF ny Èhfdq df jfm pIqf sI. ieMJ iehnF pivwqr QfvF nfl juVIaF ieiqhfsk XfdF sMqF dy mn-mMdr ivc bcpn qoN hI AuWkrIaF geIaF sn.


duinafvI ielm ƒ alivdf

mflvy dy ies ipMz dy pRfiemrI skUl df irkfrz sfƒ dwsdf hY ik sMq jrnYl isMG jI df jnm 2 jUn 1947 ƒ ipMz rozy ivc hoieaf. dfÉlf rijstr ivc AuhnF df dfÉlf nMbr 1286 dwisaf igaf hY. ieh gwl pUrI qrHF spwÈt nhIN hoeI ik AuhnF ny pRfiemrI pfs kIqI sI jF nhIN. pr ieh gwl icwty idn vFg rOÈn hY ik Auh AudoN qwk iËMdgI dy BFzy-mINzy skUl ivcoN ieMnf kuJ pVH gey sn aqy Aus mMiËl vwl qyËI nfl vD rhy sn, ijQy duinafvI ielm afpxI aihmIaq gvf bihMdy hn. iksy Èfier ny ieh lÌË Èfied sMq jrnYl isMG leI hI ilKy hn-

hm ny Xy jfnf Qf ik ielm sy kuC jfnyNgy,

jfnf qo Xy jfnf ik nf jfnf kuC BI.


Auh afm lokF ivc rihMdy hoey vI hux lokF qoN vwKry ho rhy sn jF ieAuN kih lvo ik Auh Éflsf pMQ nfl qwq rUp ivc juVn leI kuJ icr vfsqy lokF qoN alwg ho gey.


ismrn df iKiVaf bfg

bcpn qy jvfnI dy sÌr dOrfn AuhnF dI iËMdgI ivc vfprIaF iqMn vwzIaF GtnfvF ny AuhnF ƒ ijsm qoN rUh qwk bdl ky rwK idwqf. mOty qOr `qy asIN iehnF GtnfvF ƒ ieh isrlyK dy skdy hF-

1[ ismrn df iKiVaf bfg

2[ KyqI dy ikwqy nfl gurbfxI dy ÈbdF dI guMjfr

3[ dmdmI tksfl ivc dfÉlf

ieh iqMny cmqkfr 16-17 sfl dI Aumr qwk hI vfpr gey. CotI Aumr ivc hI AuhnF ny aMimRq Cwk ilaf sI. pr krfr aMimRq dy srovr ivc cuwBI lfAux qoN pihlF hI pf ky rwKdy sn. dsmyÈ ipqf dI ies kImqI sOgfq ƒ Auh sFB-sFB ky rwKdy sn aqy iek pl leI vI Auh gurU goibMd isMG dy ies qohÌy qoN judf nhIN sn huMdy. kMGy do rwKdy sn. jykr iek Buwly-cuwky izwg pvy qF dUjf KIsy ivc huMdf sI. sfdf Kfxf, sfdf pihnxf aqy sfdf jIvn AuhnF ƒ cMgf lwgdf sI. ies ivc gurbfxI dI KuÈbo rl jfx nfl sfrf kuJ rUhfnI sfdgI ivc plt igaf sI. Èfied ies hkIkq df pihlf Byq AuhnF dy vwzy vIr s[vIr isMG ƒ hfsl hoieaf. sMqF qoN igafrF sfl vwzy krIb swqr sflF ƒ puwjy s[vIr isMG jI jdoN afpxy inwky Brf dIaF XfdF sFJIaF krdy hn qF smuwcf mfhOl kuJ plF leI AudfsIaF nfl Br jFdf hY. ieh iek aijhf dOr sI jdoN ipMz ivc hfx dy muMizaF nfl AuhnF dI koeI Éfs sFJ nhIN sI. AuhnF dI avsQf kuJ ies qrHF dI sI-


sfc nfmu myry mnu lfgf..

logn isAu myrf TfTf bfgf..

Auh hwsdy Kyzdy ËrUr sn pr BIV ivwc rih ky vI iewkly hI huMdy sn, ijvyN koeI vwzy kMm AuhnF dI AuzIk kr rhy hox. AuNJ iksy vwzy kMm dI knsoa AuhnF ƒ vI kdy kdy huMdI sI. pr sMq igafnI gurbcn isMG jI Éflsf aqy sMq igafnI krqfr isMG jI dI idwb-idRÈtI ƒ afAux vfly kwlH df agfAUN hI anumfn sI.

 

bcpn qy jvfnI dy sPr dI iek pRmfixk gvfhI

sMq jrnYl isMG jI dy vwzy Brf s[vIr isMG jI dy mUMho Aucry Èbd sfƒ swc dy vDyry nËdIk pRqIq huMdy hn. AuhnF dy kihx anusfr ‘ikqfb bVI CyqI Xfd kr lYNdy hn[[[inzr rihMdy sn, nf hI zrfAuNdy sn[[[[pr bhuqf smF gMBIr hI rihMdy sn[[[[cmkIly qy qVk-bVk vfly kwpVy pfAuNdy mYN kdy nhIN vyKy[[[[srIr dI bhuq sMBfl krdy sn[[[Kurfk bhuq pcf lYNdy sn[[[[[awDf iklo iGAu qy guV bYTy-bYTy hI Kf jFdy sn[[[[zOilaF ivc cUMzHI BrnI muÈikl sI[[[[[bfxI nfl EVkF df ipafr sI[[[[idn cVHdy ƒ pMj bfxIaF df pfT ho cuwkf huMdf sI[[[[iPr jpujI sfihb dy pfTF df islislf afrMB ho jFdf sI[[[[keI keI idn roËfnf 25 pfT jpujI sfihb dy kr lYNdy sn[[[[[mYN ZfeI sfl qwk ieh islislf Éud vyKdf irhf hf qy ieh sB kuJ 16-17 sflF dI Aumr qoN pihlF-pihlF hI ho igaf sI[[[.`

‘tksfl ivc jfx qoN pihlF hI pMj gRMQI AuhnF ƒ ËubfnI Xfd sI[[[hr mhIny iek sihj pfT df Bog pfAuNdy[[[[awDI-awDI rfq AuWTdy[[[keI keI GMty cONkVf mfr ky vfihgurU dI Xfd ivc Bjn krdy rihMdy[[[[KyqI dy kMm ivc kdy ipwCy nhIN sn rihMdy[[[iek hwQ hl dy muMny AuWqy, dUjy hwQ ivc prfxI aqy muwK qoN kdy jpujI, kdy suKmnI aqy kdy ÈbdF df jfp lgfqfr jfrI rihMdf[[[[AuNJ tksfl ivc jfx qoN ipwCoN sMq gurbcn isMG jI hfVI-sfAuxI aqy Ìsl dI ktfeI qy ibjfeI vyly sMqF ƒ ipMz Byj idaf krdy sn[[[[iekwly hI awDf ikwlf nrmf khI nfl guwz lYNdy[[[[ikwlf kxk df vwZ ky aOh mfrdy[[[[keI vfr Kyq ivc hI roVF vflI DrqI AuWqy cONkVI mfr ky sfrI-sfrI rfq vfihgurU dI Xfd ivc lMGf idMdy[[[[pr bhuqf gupq rihMdy[[[[qy Gwt hI iksy nfl boldy.[[[[mYN jo kuJ kih irhf hF ieh koeI bnfvtI gwl nhIN kr irhf, ieh sB kuJ mYN awKIN vyiKaF hY.` 19 sfl dI Aumr ivc AuhnF df afnMd kfrj bIbI pRIqm kOr spuwqrI s[suwcf isMG iblfspur vfsI nfl hoieaf. 1971 ivc pihly puwqr s[eIÈr isMG df aqy 1975 ivc dUjy puwqr s[ieMdrjIq isMG df jnm hoieaf.
ipMz ivc bolIaF, klIaF qy gIqF dI hyk lfAux vfly awlVH nOjvfn vI (sMq) jrnYl isMG ƒ dUroN hI afAuNidaF vyK ky afpxy sfQIaF ƒ ieMJ kihMdy, Xfr cuwp kro, jrnYl isMG afAuNdf jy, kI afKygf.

 

iswK ieiqhfs df sunihrI kFz

qy iPr iek idn Auh kuJ vfpr igaf, ijs ny iswK ieiqhfs df iek suinhrI kFz bxnf sI. sMq igafnI gurbcn isMG jI Éflsf dy crn ipMz rozy ivc pey. AuNJ sMgqF dI jfxkfrI leI ieQy ieh dwsxf ËrUrI hY ik ieh mhfn qpswvI aqy dmdmI tksfl dy Aus smyN dy muwKI ipMz rozy ivc hr Pwgx dy mhIny afAuNdy aqy pUrf mhInf kQf-kIrqn df pRvfh cwldf. ieh pRvfh 20 sfl cwldf irhf. sMq igafnI gurbcn isMG jI dI bfpU joigMdr isMG nfl Aus smyN jo gwlbfq hoeI, Auh vI iesy hI ipMz ivc Pwgx dy mhIny dy smfgm dOrfn hoeI, jo ies qrHF dwsI jFdI hY-


‘‘ikMny BJMgI hn BfeI joigMdr isMaF?``

‘‘jI, sMq.``

‘‘Pyr iek sfƒ dy idE.``

kuJ icr leI mfhOl ivc ÉfmoÈI Cf geI pr CyqI hI bfpU joigMdr isMG hurF ies cuwp ƒ qoVidaF ikhf ik ijhVf mrËI lY lE. Aus smyN (sMq) jrnYl isMG smyq bfpU joigMdr isMG jI dy iqMn puwqr sMq gurbcn isMG dy sfhmxy KVy sn. AuhnF ny iek BrvIN dy zUMGI sd-jfgq ingfh iqMnF `qy suwtI `qy iPr ieh ingfh ikMnf icr jrnYl isMG `qy hI itkI rhI, jo bfpU joigMdr isMG dy sB qoN Coty puwqr sn. bws, idwb-idRÈtI, ny cox kr leI sI qy ieMJ iswK ieiqhfs df iek anmol hIrf ‘sMq`, ‘jrnYl` aqy ‘isMG` dy guxF ivc pRbIn hox leI aqy iswK isDFq, iswK ieiqhfs aqy sRI gurU gRMQ sfihb jI mhfrfj dy swc dIaF guwJIaF rmËF df Byq pfAux leI hux ipMz iBMzrF, iËlHf iProËpur vwl ho quiraf, jo Aus smyN dmdmI tksfl df muK asQfn sI.

 

dmdmI tksfl ivclf sÌr

sMq jrnYl isMG jI 1964 ivc dmdmI tksfl ivc dfÉl hoey. pihlF sMq gurbcn isMG jI aqy Pyr sMq krqfr isMG jI dI jQydfrI ivc pUry 12 sfl tksfl ivc rih ky Dfrimk ividaf dIaF brIkIaF ƒ smiJaf aqy afpxy mn ivc vsfieaf sI. sRI gurU gRMQ sfihb dy pfTI qF Auh pihlF hI sn.? 1977 ivc sMq krqfr isMG jI qoN ipwCoN Auh tksfl dy jQydfr bx gey. AuhnF dI dsqfrbMdI smyN hoey smfgm ivc pMQ dIaF nfmvr hsqIaF Èfml sn. dmdmI tksfl ivc rih ky AuWc kotI dy pRcfrk bxy aqy iPr idlF ƒ DUh pfAux vfly bulfry vI bx gey, ijnHF dy bolF ivcoN gurbfxI aqy purfqn ieiqhfs dI qfËgI zuwlH-zuwlH pYNdI sI. nfl hI purfxy ieiqhfs dI rOÈnI ivc hI hux iek nvF ieiqhfs isrijaf jf irhf sI aqy ieh Auh smF sI jdoN sihj-suBfa hI smuwcI kOm ny AuhnF ƒ ies ieiqhfs dI agvfeI sONp idwqI sI. ies ieiqhfs ivc vfpr rhIaF GtnfvF dy zUMGy qy gihr-gMBIr arQF dI nf akflI isafsq ƒ smJ sI aqy nf hI bhu-igxqI nfl juVy isafsqdfnF aqy ivdvfnF ƒ. ieh smJ awj vI nhIN hY.

drasl sMq jI dy jIvn ƒ muwK qOr `qy do BfgF ivc vMizaf jf skdf hY. iek Bfg Drm XuwD morcy qoN pihlF df aqy dUjf Bfg Drm XuwD morcy qoN afrMB huMdf hY jo 6 jUn 1984 ƒ sRI akfl qKq sfihb `qy hoeI AuhnF dI Èhfdq nfl smfpq huMdf hY. ivdvfnF ny dUjy Bfg `qy anykF itwpxIaF kIqIaF hn. kuJ ikqfbF vI sfhmxy afeIaF hn, pr pihly aqy aiq aihm Bfg ƒ lgBg nËraMdfË hI kIqf hY aqy jF iPr Aus Bfg dI aihmIaq ƒ smJx dI koiÈs hI nhIN kIqI geI. swcI gwl qF ieh hY ik sMq jrnYl isMG jI dy jIvn df pihlf Bfg kyvl AuhnF ivdvfnF dI pkV ivc hI af skdf hY, ijhVy nfm-bfxI aqy ismrn dIaF brkqF ƒ ieiqhfs bxfAux, GVn qy sfjx ivc pRmuwK QF idMdy hn. pr duwK nfl kihxf pYNdf hY ik awj dy akfdimk mfhOl ivc iehnF cIjF ƒ aihm QF nhIN idwqI jf rhI. dUjy Bfg dI pwkI nINh pihly Bfg `qy hI AusrdI hY. AuNJ asIN AuhnF dI jIvn Xfqrf dy iqMn ihwsy vI kr skdy hF, ijs ivc tksfl aMdr lMGy 12 sfl iek vwKry isrlyK hyT idwqy jf skdy hn


ismrn, suwcI ikrq aqy dmdmI tksfl

ismrn, suwcI ikrq aqy dmdmI tksfl dy anUTy sMgm ny sMq jrnYl isMG jI dI ÈKsIaq ƒ mukMml KyVy ivc lY aFdf. AuhnF dy ismrn ivc gurU dI mukMml Xfd Èfml sI. ies ivc ÉuÈk duhrfAu df nfmo-inÈfn nhIN sI. AuhnF dI ardfs df hr bol gurU ƒ hfËr-nfËr smJ ky, mihsUs kr ky boilaf huMdf sI. gurU hY, gurU sI, gurU hovygf, gurU jfgdf hY, gurU suxygf dy XkIn ƒ Auh isKr `qy lY gey sI. AuhnF ny gurU ƒ kdy ipafr nfl, kdy siqkfr nfl, kdy vYrfg nfl aqy kdy sMq jrnYl isMG dI iËMdgI dI hr svyr iek nvyN ivgfs, nvyN KyVy, nvyN hulfry, nvyN AuqÈfh aqy nvyN jËby nfl Èrmsfr ho jFdI sI. dmdmI tksfl ivc ÈmUlIaq ny qF sony `qy suhfgy df kMm kIqf. ieQoN hfsl kIqI Dfrimk ividaf dy dr hux AuhnF ny ieiqhfs vwl KuwlHdy vyKy. ieh Auh GVIaF sn jdoN AuhnF df drd pMQk drd nfl zUMGIaF aqy ipafr BrIaF sFJF pfAux lwgf. ieAuN lwgdf hY, ijvyN iswK ieiqhfs df purfqn ÈuwD srUp AuhnF dy aMdr jgmg-jgmg krn lwgf aqy AuhnF ny Ausy ieiqhfs dI rOÈnI ivc vrqmfn dOr ƒ vyKxf aqy prKxf ÈurU kIqf. AuhnF ƒ jfipaf ijvyN Éflsf pMQ dsmyÈ ipqf dy mfrg qoN qyËI nfl lFBy hwtdf jf irhf hY. AuhnF ny afpixaF qy bygfinaF dI hkIkq ƒ Dur aMdr qwk jfx ilaf aqy ies hflq nfl do-cfr hox leI AuhnF dy mn ivc ivAuNqF aqy rxnIqIaF bxnIaF ÈurU ho geIaF. Éflsf pMQ AuWqy afAux vflI Guwp hnyrI rfq AuhnF ƒ nyVy afAuNdI pRqIq ho rhI sI pr nfl hI mMiËl vI rOÈn hox lwgI. mnuwKI jËibaF dIaF zUMGIaF vfdIaF ivc lY jfx vfly Èfier iekbfl dIaF ieh sqrF AuhnF `qy pUrI qrHF ZuwkdIaF sn-

imlygf mMËly mksUd kf AusI ko surfg,

ik aMDyrI Èb myN hY cIqy kI aFg ijs kf icrfg.


arQfq-mMiËl dy rfË kyvl AunHF ƒ hI pqf lwg skxgy, ijnHF dIaF awKF ivwc ieho ijhI qyË cmk hovy jo kflI-bolI Guwp hnyrI rfq ivc Èyr dI awK ivc hoieaf krdI hY. Éflsf jI, ieh gfQf gUVH apfrM hY aqy ivrly jn hI ies ƒ smJ skdy hn. sMq jrnYl isMG jI `qy ieh bÉiÈs nfËl sI-

gfQf gUV apfrM.. smJxM ibrlf jnfh..

(pMnf 1360)

 

qQY ros jfigE

dmdmI tksfl dy jwQydfr bxn ipwCoN sMq jrnYl isMG jI dI iËMdgI iek nvyN dOr ivc dfÉl ho geI. ijs gwl ny AuhnF ƒ zuUMGIaF socF ivc pfieaf, Auh sI iswK isDFq `qy ho rhy sUÉm, pRqwK aqy apRqwK hmly. AuhnF ƒ ieh spwÈt ho igaf sI ik ieh hmly ivAuNqbwD hn aqy afAux vfilaF simaF ivc hflq hor iBafnk ho skdI hY. ieh hmly Èbd-gurU `qy sn, sRI gurU gRMQ sfihb `qy sn aqy Éflsf pMQ dy srUp `qy sn. ijhVf hmlf pRqwK rUp ivc sfhmxy af irhf sI aqy ijs ivc kyNdrI hfkmF dI vI Èih sI aqy ijs df tfkrf krn leI akflI lIzriÈp ƒ nf koeI icMqf sI, nf koeI ivAuNq aqy nf hI gMBIrqf aqy suihrdqf, Auh sI nklI inrMkfrIaF df hmlf, jo dyhDfrI gurU-zMm dy pKMz ƒ AudoN qwk isÉrF `qy lY gey sn. sMq jrnYl isMG jI qoN pihlF sMq krqfr isMG jI vI bfkfiedf iehnF hmilaF df hr pwK qoN sfhmxf kr rhy sn pr akflI lIzriÈp axmMny ZMg nfl jF mËbUrI vws hI inrMkfrI ivroDI muihMm ivc ÈrIk sI. qFhIEN iek vwzf sfkf vfpr igaf. isÌqI dy Gr aMimRqsr ivc hI 13 apRYl 1978 ƒ ivsfKI dy mOky inrMkfrIaF vwloN kIqy gey iek kUV smfgm df ivroD pRgt krn leI pur-amn ZMg nfl ros pRgt krn gey iswKF AuWqy nklI inrMkfrIaF ny golIaF df mINh vrHfieaf, ijs ivc qyrF isMG ÈhId aqy keI ËKmI ho gey. ies drdnfk sfky nfl iswK ieiqhfs asloN hI iek nvyN dOr ivc dfKl ho igaf aqy sMq jrnYl isMG Éflsf pMQ dy rfjnIqk idRÈ `qy AuBr ky sfhmxy af gey.
13 apRYl 1978 qoN lY ky 6 jUn 1984 qwk df dOr iek aijhf dOr hY, jo qUÌfnI GtnfvF nfl Biraf ipaf hY. Éflsf pMQ hux sMGrÈ dy nvyN ids-hwdy kfiem kr irhf sI aqy sMq jrnYl isMG ies sMGrÈ dy kyNdr-ibMdU bx rhy sn. iswK mfniskqf df hr pihlU KMzq dOr ivcoN lMG ky iekfgr mfhOl ivc dfKl ho irhf sI. iswK sMGrÈ dy hmfieqI, ivroDI, duÈmx, ÈrIk aqy ieQoN qwk ÉfmoÈ qy sMBfvI duÈmx vI iswK mnF ivc irVky jf rhy sn. iek mhF ieiqhfsk mMQn ho irhf sI, ijs df dfrÈink, rfjnIqk, mnoivigafnk, swiBafcfrk aqy afriQk ivÈlyÈx krn leI ajy ivdvfnF ny gMBIrqf dy mYdfn ivc Auqrnf hY. iswK jgq dy mno-ivigafnIaF, smfj ivigafnIaF, rfjnIqk ivigafnIaF aqy arQcfry dy mfihrF leI ieh dOr iek vwzI cuxOqI hY aqy hux smF af igaf hY ik ies dOr df ivÈlyÈx krky Éflsf pMQ leI BivwK dy rfh AulIky jfx.
ieAuN lwgdf sI ijvyN iswK-mn ies nqIjy `qy puwj gey sn ik sB hIly asPl hox dI sUrq ivc sRI gurU goibMd isMG jI dy mfrg ƒ nvIN rOÈnI aqy nvyN muhfvry ivc pyÈ krn df smF af igaf hY. AuhnF dy ieh bol Éflsf

pMQ dy mn mMdr ivc gUMjF pf rhy hn-


cUM kfr aË hm hIlqy drguËÈq..

hlfl asq burdn b ÈmÈIr dsq..


ÈsqrDfrI ÉflsfeI srUp dy iek vfr muV dIdfr hox lwgy. 19 julfeI 1982 vfly idn sMq jrnYl isMG vwloN ÈurU kIqf Drm uXuwD morcf akflI dl ny vI afÉrkfr apxf ilaf sI aqy hr roË mMjI sfihb qoN sYNkiVaF dI igxqI ivc isMG igRÌqfrIaF dyx lwgy. cVHdI klf vfly ies suinhrI dOr ivc BfvyN AudfsIaF dIaF keI GVIaF vI afAuNdIaF sn pr pqf hI nhIN sI lwgdf ik ieh AudfsIaF nvyN AuqÈfh qy nvIN pRyrnf dy sunyhy lY ky kdoN AuWz jFdIaF hn.


nOjvfnF nfl ipafr BrIaF sFJF

anyk AuqrfvF cVHfvF ivc bIqy Drm XuwD dy 6 virHaF df hryk idn GtnfvF nfl Biraf huMdf sI. iehnF sBnF df vyrvy sihq aqy itwpxIaF smyq jy iËkr krn lwgIey qF ieh GtnfvF iek vwzI pusqk df rUp aÉiqafr kr lYxgIaF. ieQy qF AuhnF GtnfvF df hvflf hI dyxf hY pr muwK mnorQ ieh hY ik iehnF GtnfvF dy pRsMg ivc sMq jrnYl isMG jI dy rol, AuhnF dI inwGI ÈKsIaq dy iBMn-iBMn pihlU, iswK msilaF pRqI AuhnF dI phuMc, idl ƒ CUh lYx vflIaF AuhnF dIaF qkrIrF, pwqrkfrF nfl kIqIaF AuhnF dIaF mulfkfqF ivc KuwlHIaF gwlF, nOjvfnF aqy ividafrQIaF pRqI AuhnF dy ipafr Bry joÈIly sMdyÈ, akflI klcr pRqI AuhnF dI smJ qy nËrIaf, smyN dI hkUmq nfl AuhnF dI iswDm-iswDI twkr dy ÉflsfeI rMgF dy inrml pRkfÈ df iËkr kIqf jfvy qF jo asIN vyK skIey ik QoVHy ijhy smyN dOrfn hI Auh ikvyN dunIaF dIaF hkUmqF, isafsqdfnF aqy Dfrimk hlikaF ivc crcf df kyNdr bx gey.

ieh TIk hY ik BfvyN Drm XuwD morcy dy izktytr sMq hrcMd isMG lONgovfl sn pr morcy dI ijMd-jfn sMq jrnYl isMG hI sn. dunIaF Br dy pwqrkfr smuMdrI hfl ivc bYTy sMq lONgovfl nfl rsmI mulfkfq krn ipwCoN Jtpt gurU nfnk invfs dIaF pOVIaF cVH jFdy ijs dI AuprlI Cwq AuWqy afpxy coxvyN qy BrosyXog isMGF dI sMgq ivc iek mMjy AuWqy bYTf ieh axKIlf jrnYl jdoN PYzryÈn dy kfrkuMnF ƒ loVoN vwD qwqy ibafn dyx qoN iJVkdf qy guwsy ho irhf huMdf aqy iksy vwzy kfrnfmy leI AuhnF ƒ kdy ÈfbfÈ vI dy irhf huMdf, kdy tksfl dy afpxy hI isMGF nfl isr joV ky iksy zUMGy ivcfr-vtFdry ivc zuwb ky AuhnF dIaF slfhF qy suJfvF ƒ bVy gOr nfl sux irhf huMdf, kdy morcy ivc igRPqfrI leI jfx vfly gwBrU pr piqq ho cuwky nOjvfnF koloN dsm ipqf dy sfbq sUrq isMG bxn dy vfiedY lY irhf huMdf, kdy isafsqdfnF dy dogly Dn-aqy morcy ƒ gupq ZMg nfl PylH krn ivc lwgy mOkf-pRsq lokF dy pVCy AuDyV irhf huMdf, kdy iswK buwDIjIvIaF ƒ Èfsqr dy nfl Èsqr ƒ iqlFjlI dyx dy Éqrnfk iswitaF qoN agfAUN jfxU krvf irhf huMdf, kdy sMqF mhFpurKF dIaF rUhfnI mihÌlF ivc agMmI igafn dIaF rmËF KolH irhf huMdf, kdy iksy isMG AuWqy puils qÈwdd kfrn ÈhId ho jfx dI Ébr AuWqy Jt pl leI AudfsI ivc zuwb jFdf aqy iPr CyqI hI cVHdI klf dy rMgF ivc Kyzx lwg jFdf, kdy kdy dUr durfzIaF QfvF qoN afAux vfly guriswK BrfvF ƒ awglvfVI ho ky Df ky imldf, AuhnF nfl iewkly-iewkly kuJ ieho ijhIaF gwlF sFJIaf krdf jo kyvl Aus bMdy ƒ pqf huMdf sI qy jF iPr sMq jrnYl isMG jI ƒ. ieMJ Byq gupq rwKx dI klf ivc aqy ieho ijhI pRxflI isrjx ivc aqy Aus ƒ sPl bxfAux ivc sMq jrnYl isMG jI dI pRfpqI dI ijMnI vI ÈlfGf kIqI jfvy, AunI hI QoVHI hY. sMq jrnYl isMG ies kdr Éflsf pMQ ƒ smripq ho cuwky sn ik AuhnF dI pqnI bIbI pRIqm kOr df kihxf hY ik mOrcy dorfn sMq jI ƒ imlx leI Auh kdy BfeI amrIk isMG jI ƒ bynqI krdI aqy kdy bfbf Tfhrf isMG jI ƒ. keI vfr mulfkfq leI do idn qwk dI AuzIk vI krnI pYNdI. Éflsf jI, afpxy pirvfr ƒ Éflsf pirvfr df ihwsf smJxf hI nhIN sgoN Aus isDFq ƒ amlI rUp ivc lfgU krnf ikMinaF ku dy ihwsy afAuNdf hY? sMq jrnYl isMG jI ny afpxy pirvfr ƒ EnI hI aihmIaq idwqI ijMnI dy Auh duinafvI PrËF muqfbk hwkdfr sn. AuhnF dy Gr dI pRfeIvyt qoN pRfeIvyt gwl aqy smwisaf pMj isMGF dI hËUrI ivc hoieaf krdI sI. awj jdoN ik puwqrF DIaF ƒ hr njfieË jfieË ZMg nfl Aucy ruqibaF AuWqy phuMcfAux leI mnuwK Blf kI kuJ nhIN krdf? pr DMn hY Auh drvyÈ ijs ny morcy dOrfn iekwTI lwKF kroVF dI mfieaf ivcoN iek pfeI vI kdy pirvfr qwk nf phuMcfeI. ipMz rozy ivc kuJ sfl pihlF Auho do kwcy awD pwky koTy vyKy jf skdy sn ijs ivc sfzf ieh isMG srdfr irhf krdf sI. jy sfzI kOm ƒ awDI drjn vI ieho ijhy sMq ispfhI iml jfx qF kOm dI qkdIr bdlx ivc dyr nhIN lwgygI.

iswKF ivruwD Ëihr Auglx vflI iek aÉbfr dy sMpfdk lflf jgq nfrfiex dy kql kys ivc vI jdoN sMq jrnYl isMG jI ƒ igRPqfr kIqf igaf qF mihqf ivKy AuhnF dI igRPqfrI smyN lwKF lokF df iekwT ieh drsfAuNdf sI ik Élkq AuhnF ƒ ikMnf ipafr krdI sI. iswK stUzYNts ÌYzryÈn df iswkf jy Aus smyN cmkx lwgf aqy puwC pRqIq sqHf dy gilafiraF qwk phuMc geI sI qF Auh vI sMq jrnYl isMG jI krky sI. AuhnF dI igRÌqfrI ivruwD ros pRgt krn leI do vfr isMGF ny jhfË agvf kIqy. morcy ivc lwKF qoN Aupr isMGF ny igRÌqfrIaF idwqIaF. nvMbr 1982 ivc eyÈIan KyzF ivc iswKF ƒ jfx qoN rokx leI hirafxf puils ny QF QF nfky lfey aqy nfmvr hsqIaF ƒ ies mOky ËlIl kIqf igaf, ijnHF ivc iswK jwj, sfbkf POjI aPsr aqy hor AuWGy ivakqI Èfml sn. jdoN sMq jrnYl isMG ƒ mihsUs hoieaf ik BfrqI POË iksy smyN vI iswKF dy ies pivwqr sQfn ivc dfKl ho skdI hY qF bMglf dyÈ bxfAux ivc aqy BfrqI POËF ƒ ijwq idvfAux ivc muwK BUimkf inBfAux vflf Èbyg isMG vrgf jrnYl vI sMqF df sYink slfhkfr bx igaf. sMqF ƒ mfrn dIaF sfijÈF vI keI vfr GVIaF geIaF pr gurU ikrpf sdkf sB nfkfm rhIaF.

sMq jrnYl isMG jI dy lflf jgq nfrfiex kql kys ivc hoeI puwC-igwC dOrfn ijvyN svflF dy jvfb idwqy, Aus qoN pqf lwgdf hY ik scfeI ƒ qrk dy nfl pyÈ krn ivc gurU nfnk sfihb dy Gr ivcoN AuhnF ƒ ivvyk buwD dy ikMny vwzy KËfny imly hoey hn. gurbfxI AuWqy Ausry ies qrHF dy qrk bfry qF sMqF ƒ nmo hI kIqf jf skdf hY. KuÌIaf eyjMsIaF vwloN puwCy kuJ svfl qy AuhnF dy sMqF vwloN jvfb hfËr hn-

svfl-inrMkfrI kys ivc quhfzy jQy dy ikhVy ikhVy mYNbrF dy vfrMt hn?

sMq jI-vfrMt jfrI krn vfilaF ƒ pqf hAU.

svfl-quhfzy mwq df kI imÈn hY?

sMq jI-myrf inwjI koeI mwq nhIN hY. gurU goibMd isMg jI dy imÈn ƒ isMGF ivc PYlfAuxf, isMGF ƒ aMimRq CkfAuxf, sRI gurU gRMQ sfihb jI dy lV lfAuxf, sfry niÈaF ieQoN qwk ik cfh afid df vI iqafg krvfAuxf.
svfl-aMimRqsr ikAuN gey.


sMq jI-ieÈnfn krn igaf sI.


svfl-mihqf ikhVy rfh puwjy?


sMq jI-ijsy rsqy gurU goibMd isMG jI lY gey.


svfl-quhfzy pYrokfr ikMny hn?


sMq jI-myrf koeI pYrokfr nhIN, sRI gurU gRMQ sfihb jI dy pYrokfr hn.

svfl-quhfzy kol hiQafr hn? kfrbfeInF hn?

sMq jI-hF, pr myry nF koeI nhIN

svfl-ikMnIaF kfrbfeInF hn?

sMq jI-ijMnIaF dy qusIN lfeIsYNs bxfey hn, sfrIaF sfzIaF hn, asIN ijs qoN mMg leIey, koeI nFh nhIN krdf.

svfl-quhfzy ipMz dy ikMny bMdy pwky qOr `qy jwQy nfl hn?

sMq jI-pwky qOr `qy koeI vI nhIN.

svfl-pRcfr dy sMbMD ivc pMjfb ivc ikQy ikQy jFdy ho?

sMq jI-hryk ipMz ivc ijQy sMgqF bulf lYx, jFdf hF.

svfl-Érc pfxI kOx krdf hY?

sMq jI-gurU kI sMgq.

svfl-qusIN aÉbfrF ivc afpxy ivcfr iks qrHF CpfAuNdy ho?

sMq jI-myry vwloN styj AuWqy pRcfr krn smyN aÉbfrF vfly not kr lYNdy hoxgy.

qy iPr EVk ƒ Auh idn af igaf, ijnHF bfry sMq jrnYl isMG Éud vI smyN smyN BivwKbfxI kiraf krdy sn. afp dI jMJ vwloN 3 jUn 1984 ƒ pivwqr hrimMdr sfihb AuWqy Dfvf bol idwqf. pMj sdIaF qoN AuWpr df smF hoieaf jdoN pfp dI jMJ kfbl qoN cwl ky afeI sI. pr pfp dI ieh jMJ idwlI qoN cwl ky afeI sI. cmkOr dI gVHI dI jMg ipwCoN sMsfr dI ieh dUjI byjoV jMg sI, ijQy iek psy sn 100 dy krIb isrlwQ isMG qy dUjy pfsy lwK qoN AuWpr ÌOj. ijnHF kol tYNk sn, qopF sn, mÈIngMnF sn aqy nf muwkx vflI ÌOjI sfËo-sfmfn dI splfeI df iek nf tuwtx vflf aqy nf muwkx vflf islislf. bulMd hONsilaF qy AuWcy ieÉlfk ivc rihMdy isMG sUrimaF ny CyvyN pfqÈfh sRI gurU hirgoibMd sfihb dy qÉq df Et afsrf lY ky sMq jrnYl isMG dI agvfeI ivc BfrqI ÌOjIaF ƒ ijvyN nwk QfxIN cxy cbfey, Aus df swc Éud ÌOjI jrnYlF dy isr cVH ky boldf hY. jnrl ky[aYWs[brfV mukfblf kr rhy isMGF pRqI isr qoN lY ky pYrF qk nÌrq dy icwkV ivc KuiBaf hoieaf vI afpxI pusqk ‘apryÈn bilAU stfr-rIal storI` ivc Aulty pfisE ËmIr dy snmuwK huMdf hY aqy kihMdf hY ik, ‘iBMzrFvflf pUrI qrHF zitaf hoieaf sI.[[[Auh sfƒ aMdr hI nhIN sn vVn idMdy[[[[[hfl hI ivc lVIaF lVfeIaF ivc ieh iek Ëordfr lVfeI sI[[[[Èbyg isMG ny morcf-bMdI krn ivc mhfn klf qy pRbInqf df pRdrÈn kIqf[[[[ijs idRVHqf nfl KfVkU mukfbly ivc zty, ijs isrVI sUrbIrqf nfl AuhnF ny lVfeI lVI aqy ijs Auc drjy df AuhnF ny ivÈvfs jqfieaf, Auh pRsMsf aqy mfnqf df hwkdfr hY[[[[iBMzrFvfly rfqo rfq iek nfiek bx gey sn[[[[[AuhnF leI vI ijhVy Aus dy hIey ƒ nÌrq krdy sn aqy Aus dy pihly amlF ƒ iGrxf dI nËr nfl dyKdy rhy sn.`

jnrl brfV afpxy iGrxf Bry aMdfË ivc ieh mMndf hY ik ‘sMq jrnYl isMG iBMzrFvfly df jfdUeI pRBfv sI. Auh Auc dumflVI pYÊMbrI iksm dI ÈKsIaq sI. Auh kfiel krn vfly ZMg ivc boldf sI. swK jnqf ivc Auh pRiswDI dI iÈKr `qy phuMc cuwkf sI. Auh Éflsy dIaF mhfn irvfieqF `qy pihrf dyx, dfVHI kys rwKx, qMbfkU, Èrfb nf pIx aqy nÈIlIaF vsqF qoN dUr rihx dI iswiKaf idMdf sI. Aus ny ipMz ipMz iPr ky hËfrF iesqrIaF aqy mrdF ƒ aMimRq Ckfieaf. buwDImfn aqy bhuq sfry iswK qF Aus ƒ siqkfr nf vyKx lwg pey, ijvyN Auh koeI dYvI pYgfm lY ky afey hox.`

sfzy kol lVfeI dy mukMml vyrvy ajy nhIN imly, pr duÈmxF vwloN isMGF duafrf bhfdrI nfl kIqy mukfbly dI puÈtI qy pRsMsf nfl sfzf isr mfx nfl AuWcf ho jFdf hY. ieh sMq jrnYl isMG dI agvfeI hI sI ik isMG ies mukfm qk puwj sky. jnrl brfV dwsdf hY ik akfl qÉq vwl vDxf sfzy leI phfV ijMnI muÈkl sI. sfƒ nuksfn krvf ky vfr-vfr afpxy pYNqiVaF qoN vfps muVnf pYNdf. sfƒ klpnf vI nhIN sI ik KfVkU ies qrHF mukfblf krngy. afiÉrkfr 6 jUn 1984 ƒ jdoN srI akfl qÉq sfihb dI pfvn iemfrq tYNkF nfl nÈt kr idwqI geI qF sMq jrnYl isMG jI afpxy sfQIaF smyq idn buwDvfr 6 jUn ƒ lgwpg svyry 8-45 imMt qy sRI akfl qÉq sfihb ivco inkly qy Aus KuwlHI QF Auqy duÈmx nfl mukfblf krn lwgy jo drÈnI izAuVI dy aYn ivckfr pYNdI hY. ikhf jFdf hY ik BfeI amrIk isMG vI ieQy hI ÈhId hoey jd ik jnrl subyg isMG pihlF hI ÈhId ho cuwky sn. sMq jrnYl isMG jUJdy hoey akfl qÉq dy crnF ivc ÈhId hoey aqy ieMJ AuhnF ny sMsfr ƒ ieh dws idwqf ik sRI hirmMdr sfihb dI rfKI Kflsy df prm Drm irhf hY aqy rhygf.

ngn ÌkIr srmwd ny sUlI `qy cVHn qoN pihlF ikhf sI icr hoieaf lok mnjUr dI ÈhIdI ƒ Buwl gey sn, mYN sUlI `qy cVH ky afpxy pRIqm dy dIdfr krFgf. bfbf bMdf isMG bhfdr, bfbf dIp isMG ÈhId aqy BfeI mnI isMG vrigaF dIaF ÈhfdqF vI iswK ycyiqaF ivwcoN ivsrdIaF jf rhIaF hn. pr sMq krnYl isMG jI ny Èhfdq df jfp pI ky iek vfr iPr sfzy purfqn ÈhIdF dI Xfd df diraf vgf idwqf.

hux jdoN ieh sqrF ilKIaF jf rhIaF hn qF idl ivc iÉafl afieaf ik jUn 1984 qoN ipwCoN jnm lYx vfly iswK bwcy jo awj jvfn ho cuwky hn jF ijnHF ny sMq jrnYl isMG nfl koeI iekrfr vI nhIN sI kIqf, sMq jrnYl isMG AuhnF ƒ nINdrF ivc af af ky ikAuN jgfAuNdy rihMdy hn aqy ikAuN sfƒ sB ƒ hr smyN AuhnF dI AuzIk rihMdI hY.

nf koeI vfiedf Qf Aun sy, nf koeI pfbMdI,

qmfm Aumr mgr Aun kf ieMqËfr Qf.

pr kdy kdy ÊYb dy dyÈ ivcoN ies df jvfb imldf hY ik ijhVy lok afpxy mihbUb qoN hËfrF mIl dUr bYTy huMdy hn, Auh bhuqI vfrI afpxy mihbUb dI Èfhrg qoN vI nyVy huMdy hn. AuhnF lwKF KfmoÈ vIrF qy BYxF ƒ pRxfm hY jo dUr rih ky vI sMq jrnYl isMG dy nyVy hn, bhuq nyVy hn. aMq ivc kih skdy hF ik sMq jrnYl isMG-isMG sn, jrnYl sn, sMq sn, sMq-ispfhI sn, ivdvfn sn, dfinÈvr sn, iqafgI sn. afÉr afqmf kihMdI hY ik Auh kI nhIN sn? sB kuJ sn.

 

dsqfr dI shI kImq pfAux vflf gurU kf lfl

ies dunIaF ivwc keIaF ny dsqfrF bwDIaF, keIaF ny bMnHvfeIaF pr AuhnF qoN dsqfr dI pUrI kImq mfpI nf jf skI. sMq igafnI krqfr isMG jI Éflsf dy swcKMz gmn AuprMq jQy df hr iek isMG ieh Bfr cuwkx dI asmrwQqf pRgt krdf sI. jQy sMgq dy mjbUr krn qy gurU pMQ qy sRI gurU gRMQ sfihb jI df vfsqf pf ky dmdmI tksfl dI jwQydfrI dI dsqfr isr `qy sjf dsqfr df muwl isr dy ky, kOm ƒ dsqfr dI kImq qoN jfxU krvf idwqf.