|
Download Punjabi
Font
afpRyÈn
bilAU stfr df awKIN-izwTf hfl
31 meI 1984 ƒ sI[afr[pI[aYP[ vwloN PfieirMg sRomxI gurduafrf pRbMDk
kmytI dy syvfdfrF dy kuafrtr aKfVf bRhm bUtf nyVy bxy hoey sn, ijnHF
vwl afm afvfjfeI rokx leI iemfrqI ivBfg, sRI drbfr sfihb (aMimRqsr)
vwloN dIvfr krn afey rfj imsqrI aqy mËdUrF ƒ 31 meI 1984 ƒM
sI[afr[pI[aYP dy aijhy vqIry qoN ies qrHF jfpdf sI ik ijvyN Auh
igxI-imQI sfiËÈ qihq hmlfvr bx ky afey hox. kuJ hI smyN bfad
sI[afr[pI[aYP[ vwloN sRI drbfr sfihb kMplYks vwl PfieirMg ÈurU kr
idwqI geI.
1 jUn 1984
1 jUn 1984 ƒ sI[afr[pI[aYP[ vwlo sRI drbfr sfihb vwl dupihry qkrIbn
12:40 vjy golfbfrI ÈurU hoeI. Aus smyN dÌqr ÈRomxI gu:pR: kmytI ivKy
dupihr dI rotI Kfx dI CuwtI hoeI hoeI sI. mYN aqy s[ kulbIr isMG Gr
rotI Kfx gey hoey sI. asIN jldI-jldI rotI Kf ky Ausy smyN vfps dÌqr
ivKy af gey.
Aus smyN dohF pfisaF qoN golIaF dI vfCV ho rhI sI, ijs ivc ÈRomxI
kmytI dy mulfËm ijnHF ivc s[ blbIr isMG gurduafrf ieMspYktr ÈRomxI
kmytI, jo ik lfiebRyrI sRI gurU rfmdfs jI dy nËdIk qy keI hor XfqrU
ÈhId ho cuky sn. ienHF ivc bwbr Éflsf df BfeI mihMgf isMG aqy sMq
iBMzrF vfilaF dy keI sfQI vI Èfml sI. ies dOrfn srkfr vwloN kriPAU vI
lfgU kr idwqf igaf. sfƒ dÌqr ivc hI rfq ho geI. jdoN golfbfrI kuJ mwTI
hoeI qF mYN aqy hor mulfËm afpo-afpxy GrF ƒ gey.
mYN ieQy ieh dwsxf cfhuMdf hF ik ies sfrI vfprI Gtnf dI irport s[
aibnfÈI isMG jI (pI[ey[ pRDfn sfihb) ny s[ gurcrn isMG jI tOhVf, pRDfn
ÈRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI ƒ sRI afnMdpur sfihb ivKy kr idwqI sI.
iek jUn Èfm ƒ sMq hrcMd isMG jI lONgovfl vwloN gvrnr pMjfb aqy Aus
smyN dy rfÈtrpqI igafn ËYl isMG nfl tYlIPon rfhIN rfbqf kfiem krn dI
koiÈÈ kIqI geI, pr ieh sB koiÈÈF asPl rhIaF.
2 jUn 1984
do jUn ƒ s[ kulbIr isMG, BfeI Èyr isMG aqy dfs svyry qkrIbn 6-30 vjy
dÌqr ÈRomxI gu:pR:kmytI ivKy af gey. dÌqr kuJ ËrUrI kMm inptf ky svyry
7:30 vjy dy krIb jdoN mYN srF sRI gurU rfmdfs jI dy kmrf nM: 40 ivc
igaf, qF kI dyiKaf ik AuQy cfr-pMj lfÈF rwKIaF hoeIaF sn. AunHF lfÈF
AuWpr AunHF dIaF dsqfrF idwqIaF hoeIaF sn. ienHF lfÈF ivcoN mYN s[
blbIr isMG gurduafrf ieMspYktr ÈRomxI kmytI dI lfÈ pihcfx ky vfps dÌqr
(ÈRomxI kmytI) af igaf. kuJ hI smyN bfad ieh sfrIaF lfÈF post mfrtm
vfsqy pulIs dI iek pUrI pfrtI lYx afeI. pr BfeI mihMgf isMG aqy sMq
jrnYl isMG jI dy sfQIaF dIaF lfÈF nhIN idwqIaF geIaF. BfeI mihMgf isMG
df sskfr mMjI sfihb dy nËdIk aqy sMq jrnYl isMG jI dy sfQIaF df sskfr
sRI gurU rfmdfs lMgr hfl dy nËdIk hI kr idwqf igaf.
do jUn ƒ svyry ds vjy s[ gurcrn isMG jI tohVf (pRDfn ÈRomxI kmytI)
dÌqr ÈRomxI kmytI phuMc gey sn. pRDfn sfihb jI ny rsqy ivc afeIaF
kiTnfieaF bfry sfƒ dwisaf ik jilHaF vfly bfg dy nyVHy AunHF nfl
bdslukI kIqI geI hY.AunHF ieh vI dwisaf ik jd asIN bRhm bUty dy nËdIk
phuMcy qF pulIs ny sfƒ ikhf ik qusIN sRI drbfr sfihb kMplYks dy aMdr
nhIN jf skdy qF tohVf sfihb ny ikhf ik mYN ÈRomxI kmytI df pRDfn hF,
mYN aMdr jfxf hY. byÈwk qusI (sI[afr[pI[aYP[) mYƒ golI mfr idE. AuQoN
Auh (pRDfn sfihb) Dwky nfl kMplYks aMdr dfKl ho gey.
jd pRDfn sfihb dÌqr ÈROmxI kmytI phuMcy qF bhuq Qwky hoey aqy bhuq hI
bycYn nËr af rhy sn. asIN AunHF ƒ cfh afid iplfeI. Aus qoN bfad pRDfn
sfihb jI ny zI[sI aqy aYWs[ aYWs[pI[ aMimRqsr nfl rfbqf kfiem kr ky
lfÈF sMbMDq prvfrF ƒ dyx leI ikhf. bfad dupihr jd asIN pRÈfdf Ckx leI
ikhf qF Auh gMBIr soc ivc zuwby hoey sn aqy AunHF ny axmMny mn nfl iek
hI Pulkf Cikaf.
rfq ƒ pRDfn sfihb jI ƒ Pulkf Ckf ky qkrIbn 9 vjy asIN afpxy Gr (plft
nM:64) ivc cly gey ikAuNik bfg vflI glI rfhIN Gr afieaf jf skdf sI.
ies pfsy ajy sI[afr[pI[aYP[ cOk pRfgdfs qoN awgy nhIN sI afeI.
3 jUn 1984
3 jUn 1984 ƒ ÈRI gurU arjn dyv jI df ÈhIdI gurpurb hox krky svyry Cy
vjy qoN ds vjy qk acfnk hI lwgy kriPAu ivc iZwl dy idwqI geI. svyry
sfZy Cy vjy dy krIb kriPAU ivc iZwl hox kfrn mYN dPqr ÈRomxI kmytI
ivKy af igaf. hflfq ƒ dyKdy hoey mYN afpxf kCihrf qy qOlIaf afid vI
nfl lY afieaf. myry nfl BfeI Èyr isMG aqy s[ kulbIr isMG vI af gey.
asIN sfrf idn (3 jUn) dÌqr ivKy hI rhy. bfhr ivgV rhy hflfq bfry
QoVHf:- QoVHf pqf lwg irhf sI. mYN aqy BfeI Èyr isMG ny s[ kulbIr isMG
ƒ Gr jfx vfsqy ikhf. AunHF kol kriPAU-pfs hox kfrn Auh Gr cly gey.
mYN ieh dwsxf cfhuMdf hF ik 3 jUn 1984 ƒ sRI gurU arjn dyv jI nf ÈhIdI
joV-mylf hox kfrn aqy kriPAU ivc imlI iZwl kfrn bhuq sfrI sMgq sRI
hirmMdr sfihb drÈn-ieÈnfn krn af rhI sI. pr bfad ivc acfnk hI srkfr
vwloN sÉq hdfieqF rfhIN kriPAU muV lfgU kr idwqf igaf, ijs kfrn
drÈn-ieÈnfn krn afeI sMgq ƒ sRI drbfr sfihb kMplYks aMdr hI rukxf pY
igaf.
3 jUn ƒ acfnk sfƒ ieh vI pqf lwgf ik sfrf pMjfb POj dy hvfly kr idwqf
igaf hY aqy afvfjfeI AuWpr pUrn pfbMdI lgf idwqI geI hY. ies dOrfn sRI
aMimRqsr df tYlIPon aqy ibjlI df kunYkÈn kwt idwqf igaf qF ik aMimRqsr
aMdr vfpr rhIaF GtnfvF bfry bfkI pMjfb jF dyÈ ivc pqf nf lwg sky.
ies qrHF asIN idn vyly dÌqr df kMm inptfAuNdy rhy aqy rfq ƒ BfeI Èyr
isMG aqy dfs, s[ qyjf isMG smuMdrI hfl dy sfhmxy bxy pfrk ivc hI
suwqy. s[ Bfn isMG jI (skwqr, ÈROmxI gu:pR:kmytI) aqy s[ aibnfÈI isMG
jI (pI[ey[ pRDfn sfihb) vI rfq ƒ dPqr ivKy hI sON gey sn. pRDfn sfihb
(tohVf sfihb) vI afpxI irhfieÈI kmry ivc suwqy sn.
4 jUn ƒ sRI drbfr sfihb`qy vwzf hmlf
4 jUn 1984 ƒ svyry asIN bfg ivc suwqy hoey sI. sRI hirmMdr sfihb ivKy
isMG sfihb jI vwlo ley gey muKvfk dI mnmohxI afvfË ny sfƒ jgf idwqf.
asIN bYT ky muKvfk srvx krn lwgy. isMG sfihb jI ny muKvfk AuprMq gurU
Pqih bulfeI hI sI ik Ausy smyN imltrI aqy sI[afr[pI[aYP[ vwloN golIaF
cwlx dI afvfË ny sfƒ cOkFa ky rwK idwqf. AudoN cfr vwj ky vflI imMt df
smF sI. asIN Ausy smyN dÌqr ivc suwqy s[ Bfn isMG jI aqy s[ aibnfÈI
isMG jI ƒ dwsx leI gey pr Auh sfzy phuMcx qoN pihlF hI hYrfnI vfly
hfv-Bfv pRgt kr rhy sn. Aus qoN bfad asIN pRDfn sfihb (tohVf sfihb)
pfs AunHF dy irhfieÈI kmry ivc gey. sfzy jfx qoN pihlF Auh vI Bfvuk
hoey bYTy sn. AunHF ƒ vI ho rhI PfieirMg bfry dwisaf. sRI hirmMdr
sfihb kMplYks AuWpr cfr-cuPyry qoN lgfqfr golfbfrI ho rhI sI. ho rhI
golfbfrI dOrfn bhuq sfrIaF golIaF dI buCfV s[ qyjf isMG smuMdrI hfl
vfly pfsy vI af rhI sI. ieh golIaF iekwlI Poj dIaF nhIN sn, sgoN afpxy
swjxf vwloN af rhIaF sn ikAuNik ieQy sMq hrcMd isMG jI lONgovfl jI df
irhfieÈI kmrf sI.
asIN 4 jUn ƒ cwl rhIaF golIaF qoN bc-bcfa ky sfrf idn dPqr ivc
lMgr-pfxI df pRbMD krdy rhy. pRDfn sfihb dy irhfieÈI kmry ivc jo rfÈn
sI, Aus ƒ hI iqafr kr ky AuQy mOjUd sfry swjxf ƒ Ckfieaf ikAuNik sRI
gurU rfmdfs lMgr ivc iËafdf golfbfrI hox krky jfxf sMBv nhIN sI.
5 jUn 1984
5 jUn ƒ golfbfrI bhuq qyË ho rhI sI, ijs kfrn iksy vI pfsy afAuxf-jfxf
Éqry qoN KflI nhIN sI. tOhVf sfihb jI ny sMq hrcMd isMG jI lONgovfl ƒ
bfad dupihr sunyhf Byijaf ik sMq jI, golfbfrI bhuq ho rhI hY, qusIN
Qwly af jfvo. sMq jI, tohVf sfihb dI mno-Bfvnf dI kdr kridaF golfbfrI
qoN bc-bcfa ky afpxy sfQIaF smyq pRDfn sfihb dy irhfieÈI kmry ivc af
gey.
kuJ hI smyN bfad pRDfn sfihb jI dy kmry ivc s[ drÈn isMG eIsfpur aqy
bIbI amrjIq kOr (supqnI ÈhId BfeI POjf isMG) vI af gey, ijs smyN dfs
aqy s[ jgjIq isMG jwgI pfxI afid lYx leI bfhr inkldy qF pRDfn sfihb
sfƒ hr vfr kihMdy ik kmry qoN bfhr Gwt jfE, bfhr PfieirMg bhuq qyË ho
rhI hY. mYN pRDfn sfihb ƒ ikhf ik mrnf qF iek vfrI hY hI, BfvyN huxy
golI vwj jfvy, iPr afpF BuwKy/iqhfey ikAuN mrIey?
5 jUn ƒ sfzy kol lMgr afid leI koeI rsd afid nhIN sI. pr Èfm dy qkrIbn
4 vjy gurU nfnk invfs nfl lwgdI bfg vflI glI dI sMgq ny lMgr iqafr
kIqf. sMgq ny ho rhI BfrI golfbfrI dI prvfh nf kridaF afpxy afp ƒ Kqry
ivc pf ky iqafr kIqf lMgr kMplYks ivwc puwjdf kIqf. asIN sfiraF ny
rl-iml ky iewk-iewk, do-do pRÈfdy Ck ky hI guËfrf kIqf.
5 jUn ƒ Èfm dy Cy vjy dy krIb GMtfGt vfly pfisEN ieh afvfË suxfeI
idwqI ik bfhr kriPAU ivc iZwl idwqI geI hY. iZwl idwqI nhIN sI geI,
ieh srkfr dI koeI cfl sI ik jo vI bfhr afvygf, Aus ƒ mfr ky mukf idwqf
jfvygf. dfs sfZy Cy vjy dy krIb bc-bcf ky bfg vflI glI rfhIN Gr QoVHf
ijhf suwkf duwD dyx igaf. jd mYN GroN vfps afAux lwgf qF Gr afeI s[
amrjIq isMG suprvfeIËr trst dI sws kihx lwgI, ‘‘jsvMq isMG, qusIN nf
jfvo``. mYN AunHF ƒ ikhf, ‘‘sRI hirmMdr sfihb aqy sRI akfl qÉq sfihb
jI dI afn qy Èfn ƒ brkrfr rwKx dI Éfqr bhuq sfry myry sfQI aMdr hn,
mYN ËrUr jfvFgf``. mYN AunHF dy bolF ƒ axsuixaf krky GroN qur ipaf.
bfg vflI glI rfhIN mYN sRI gurU rfmdfs invfs aMdr pfxI vflI tYNkI dy
nËdIk puwjf hI sI ik ieh bhuq hI ÈkqIÈflI bMb pfxI dI tYNkI ivc af ky
vwjf qy dyKdIaF hI dyKdIaF pfxI dI tYNkI tuwt ky pfxI qoN swKxI hox
lwgI. mYN Bwj ky pRDfn sfihb dy irhfieÈI kmry ivc igaf, AuQoN rYbr lY
ky kUlr ivc jmHF hoey pfxI nfl rYbr Br ilaf aqy dÌqr iljf ky rwK
idwqf. ies qoN bfad golfbfrI aYnI qyË ho cukI sI ik mYN vfps pRDfn
sfihb dy irhfieÈI kmry ivc nf jf sikaf. pRDfn sfihb kol BfeI DMnf
isMG, BfeI hrnfËr isMG aqy BfeI gurnfm isMG, jo dPqr ÈRomxI kmytI dy
gyt qoN izAUtI kr ky afey sn, Auh hI rih gey.
dÌqr ivc myry qoN ielfvf s[ Bfn isMG jI skwqr, s[ aibnfÈI isMG jI pI[
Ey[, s[ blvMq isMG rfmUvflIaf, s[ dfrf isMG aYzvokyt, s[ rfj isMG
mukqsrI, s[ idafl isMG aqy s[ gurdrÈn isMG hI rih gey sn. rYbr ivc
pfxI bhuq Gwt hox kfrn asIN sfiraF ny bhuq hI sMjm qON kMm lYNidaF Eny
hI pfxI nfl guËfrf kIqf.
5 jUn dI rfq GMtf-Gr vflI sfeIz qoN pYdl POj sRI drbfr sfihb dy aMdr
dfKl ho cukI sI. iPr rfq dy krIb 10 vjy sfƒ pqf lwgf ik srF sRI gurU
rfmdfs jI vfly pfisEN gyt qoV ky imltrI qopF, tYNkF nfl lYs ho ky aMdr
dfKl ho cukI hY. srF dy iblkul sfhmixEN vwzy-vwzy Pfier hox dI afvfË
af rhI sI, ijnHF dI Dmk nfl kmiraF dIaF kMDF qy drvfËy kMb rhy sn aqy
roÈndfnF dy ÈIÈy tuwt rhy sn, ijs qoN ieh pRqIq ho irhf sI ik sRI
hirmMdr sfihb, sRI akfl qÉq sfihb`qy qopF, tYNkF nfl hmlf kr idwqf
igaf hY.
mYƒ Aus smyN s[ gurdrÈn isMG jI dI khI gwl Xfd hY ik jy POj afpxy kfƒn
anusfr cwlI iPr qF jfn bc skdI hY, pr sfƒ ieh nhIN sI pqf ik POj afpxy
kfƒn ƒ iCwky tMg ky aMnHyvfh PfieirMg krky sfzy pivwqr asQfnF aqy iswK
sMgq df Gfx ÈrHyafm krygI.
5 jUn qy 6 jUn 1984 dI drimafnI rfq ƒ mYN aqy hor bhuq sfry swjx jo
pRDfn sfihb dy dÌqr ivKy mOjUd sn, jd iksy ƒ ipafs lwgdI qF mYN iglfs
Do ky hr iek ƒ jl CkfAuNdf irhf. sfzy kol pfxI bhuq QoVHf rih igaf sI.
s[ blvMq isMG rfmUvflIaf kihx lwgy, ‘‘BfeI jsvMq isMG jI! afpxy kOl
pfxI bhuq QOVHf hY. qusIN Dovy nf, iesy qrHF hI sfiraF ƒ loV pYx`qy
Guwt-Guwt pfxI dyeI jfvo. ikAuNik hux afpxf sfiraF df jnm-mrn iekwT ho
cuikaf hY``.
6 jUn 1984
6 jUn 1984 ƒ svyry qkrIbn sfZy cfr vjy pRDfn sfihb qy sMq hrcMd isMG
lONgovfl dy POjI aiDkfrIaF nfl AuWcI-AuWcI bolx dI afvfË suxfeI idwqI.
pRDfn sfihb kir rhy sn ik qusIN sfƒ afËfd dyÈ dy nfgirk nhIN smJdy,
ies qrHF df vrqfAu qF ivdyÈIaF nfl vI nhIN krIdf, ijs qrHF df qusIN
sfzy nfl kr rhy ho. pr PojI aiDkfrIaF ny AunHF dI gwl ƒ axsuixaf kr
idwqf sI.
s[ aibnfÈI isMG jI ny sfƒ afiKaf ik ies qrHF lwg irhf hY, ijs qrHF
pRDfn sfihb qy sMq jI ƒ igRPqfr kr ilaf hY. hux afpF vI bfhr inklIey!
jd asIN sfry bfhr inkly qF mYN dyiKaf ik sRI akfl qKq sfihb dI pivwqr
iemfrq ƒ awg dIaF lptF ny afpxy klfvy ivc Gyiraf hoieaf sI. awgy
imltrI vfly cYikMg kr ky aqy ikrpfnF lfh ky nflIaF (Kloqy pfxI) ivc
suwtI jf rhy sn. Auh sfƒ kih rhy sn ik qsIN sfry lfeIn ivc hI cwlo!
sfƒ gurU rfmdfs srF dy brFzy ivc KVHf kr idwqf igaf. ijQy sfƒ KVHf
kIqf igaf sI, AuQy iek kmry dy bfhr imMnI qop aqy kfPI hiQafrbMd POjI
afp-afpxIaF puËIÈnF lY ky KVHy sn. kuJ smyN bfad sfƒ pqf lwgf ik ies
kmry ivc hI sMq hrcMd isMG aqy jQydfr gurcrn isMG tOhVf ƒ zwikaf
hoieaf hY. ies kmry dy awgy hiQafrbMd POj aqy CotI qop ies qrHF iPwt
kIqI hoeI sI, ijs qrHF asIN bhuq vwzy doÈI hoeIey!
kuJ swjx ijnHF ivc s[ Bfn isMG, s[ aibnfÈI isMG, s[ idafl isMG, s[ rfj
isMG, s[ gurdrÈn isMG aqy BfeI gurnfm isMG (syvfdfr) sfzy qoN awgy lMG
cuky sn. ienHF qoN pihlF s[ nCwqr isMG, s[ bwgf isMG (mYNbrfn ÈROmxI
kmytI) aqy s[ gurcrn isMG skwqr, ÈRomxI akflI dl vI lMG gey. srF dy
kmiraF ivc igRPqfrI dyx afeI kuJ sMgq`qy hor XfqrU sfzy qoN pihlF hI
ibTfey hoey sn. ienHF AuWpr srF dI AuprlI mMiËl qoN gRnyz suwitaf
igaf, ijs nfl qrQwlI mwc geI aqy cIk-ichfVf pY igaf. iksy ƒ kuJ nhIN
pqf sI ik koeI iks pfsy jfvy, ikAuNik AuWTx`qy POj vwloN aMDfDuMd
PfieirMg kIqI geI. ienHF ivcoN s[ idafl isMG, s[ rfj isMG, s[ gurdrÈn
isMG, BfeI mlkIq isMG aqy hor bhuq sfry lok vI PwtV ho gey sn.
s[ nCwqr isMG Blvfn, s[ bwgf isMG mYNbr ÈRomxI kmytI, s[ gurcrn isMG
skwqr (ÈRomxI akflI dl) aqy bhuq sfry lok ËÉmF dI qfb nf Jwldy hoey
ÈhId ho gey sn. jd s[ nwCqr isMG jI dI mfqf afpxy byt ƒ qVPdf vyK ky
shfr nf skI qy Aus ƒ pfxI ipafAux lwgI qF iek PojI ny pUry Ëor nfl
bËurg mF dy rfeIPl df bwt mfiraf aqy Aus ƒ pfxI ipafAux qoN mnHF kr
idwqf. kuJ sfQI qF ËÉmF aqy ipafs kfrn hI ÈhId ho gey. BfeI mlkIq isMG
jo ik gMBIr ËÉmI sI, ny myry koloN pfxI dI mMg kIqI. mYN Aus ƒ pfxI
iplfAux df Xqn kIqf hI sI ik POjIaF ny myry aqy ËÉmI mlkIq isMG AuWpr
bwtF df mINh vrHf idwqf, hflFik Auh pfxI sfÌ nhIN sI aqy Aus ivc
ml-muqr qy ÉUn imilaf hoieaf sI. POjI nlky ƒ hwQ vI nhIN sI lgfAux
idMdy. ieQoN qk ik POjI BIK mMgx vfilaF vFg, buwk nfl vI pfxI nhIN sI
pIx idMdy.
iek Cotf ijhf bwcf ijs dI mF bMb Dmfky ivc mr cukI sI, Auh bwcf
mMmI-mMmI pukfrdf hoieaf AuWcI-AuWcI ro irhf sI. Auh ivcfrf kI jfxdf
sI ik Aus dI mMmI ies sMsfr c iËMdf nhIN rhI sI! iek POjI ny Aus bwcy
ƒ Aus dI mF AuWpr suwt ky AuWpro golIaF vrHf ky Aus ƒ sdf leI ivrlfp
krnoN rok idwqf, ijs ƒ dyK ky myry mn dI jo hflq hoeI, mYN Aus ƒ ÈbdF
rfhIN ibafn nhIN kr skdf. pr mYN ho rhy awiqafcfr ƒ dyK ky vI kuJ nhIN
sI kr skdf. Auprokq suwty gey gRnyz bfry bhuq sfry aMdfËy lfey jf rhy
sn. sfƒ kuJ vI pqf nhIN sI lwg irhf ikAuNik sfƒ pihrf dy rhy POjIaF
vwloN sÉq hdfieq hI ik afsy-pfsy nhIN dyKxf! isrÌ POjI hI kihMdy sn ik
ieh gRnyz awqvfdIaF vwloN suitaf igaf hY. ies qoN bfad mYƒ qy hor
swjxF ƒ ijQy-ijQy vI Auh mOjUd sn, AuQy-AuQy hI bMd kr idwqf igaf aqy
kuJ ku swjxF ƒ gurU rfmdfs invfs dy kmiraF qy brFizaF ivc ibTf ky sÉq
pihrf lgf idwqf igaf. asIN jo iËMdf bc gey sI, qVpdy ËÉmIaF aqy
iKwlrIaF mnuwKI lfÈF`c hI bYTy sF. BfrqI POjI bydrd aqy Ëflmfnf ZMg
nfl bygunfh lokF dy ÉUn nfl holI Kyz rhy sn. Cy aqy swq jUn dI
drimafnI rfq qoN agly idn dy dupihr qk sfƒ pfxI pIxf vI nsIb nf
hoieaf. bfad dupihr qkrIbn ZfeI vjy rYWz krfs (hYlQ) vfly iek twb pfxI
df aqy kuJ Coly lY ky sfzy nËdIk phuMcy. AunHF dy nfl s[ apfr isMG
(zI[aYs[pI[ sRI aMimRqsr) mOjUd sn. asIN iksy ny buwk nfl pfxI pIqf,
iksy ny kwpVf igwlf kr ky buwlF AuWpr Pyr ky guËfrf kIqf aqy keIaF ny
afpxIaF juwqIaF ivc pfxI pvf ky pIqf qF ik pfxI Qwly zuwlH ky byarQ nf
clf jfvy. ieQoN qk ik ijQy lMgr dy BFzy Doqy jFdy sn, Aus hOj ivc keI
idnF df buwisaf pfxI vI lokF ny pI-pI ky Éqm kr idwqf.
imltrI vwloN sfzI sfiraF dI puwC-igwC kIqI jf rhI sI. jd myrI vfrI
afeI qF iek POjI mYƒ puwCx lwgf ik iBMzrI vflf (sMq iBMzrf vfly) khF
hY? lfhOr (pfiksqfn) ko surMg khF sy jfqI hY? mYN AunFH ƒ ikhf ik
jnfb, mYƒ ies bfry koeI jfxkfrI nhIN hY. iek POjI kihx lwgf, Xh aYsy
nhIN bqfeygf, ies ko afgy ly jfE! ijs jgHf`qy mYƒ lY ky gey, Aus
jgHf`qy pihlF hI iqMn nojvfn lVky lfeIn ivc KVHy kIqy hoey sn. mYN vI
AunHF dy ipwCy jf ky KVHf ho igaf aqy vfihgurU df jfp krnf ÈurU kr
idwqf. ikAuNik mYƒ mihsUs ho irhf sI ik hux ieh sfƒ mfr dyxgy. kuJ hI
smyN qoN bfad POjIaF dy mn ivc pqf nhIN kI afieaf ik sfƒ iek pfsy ho
jfx leI ikhf. ies qoN bfad POj df iek krnl aqy s[ blvMq isMG
rfmUvflIaf myry pfs afey. Auh mYƒ s[ qyjf isMG smuMdrI hfl vfly pfsy
lY gey.
6 jUn 1984 dI dupihr dy do vjy dy krIb iek POjI tukVI ijs ivc iqMn
pMjfbI sn, AunHF ny sMq jI (hrcMd isMG lONgovfl) aqy pRDfn sfihb s[
gurcrn isMG tohVf ƒ ikhf ik asIN quhfƒ lYx leI afey hF. Aus smyN sMq
jI qy pRDfn sfihb sfQIaF smyq AunHF nfl qurn lwgy qF PYzryÈn vfly s[
mnjIq isMG (BfeI), s[ rijMdr isMG mihqf, s[ hrimMdr isMG (sMDU) aqy s[
hrimMdr isMG (igwl) KVHy ho gey aqy sMq jI qy pRDfn sfihb ƒ kihx lwgy
ik qusIN ies krnl ƒ kih dyvo ik ieh sfzy mulfËm hn, ienHF df Ërf iDafn
rwKxf! ienHF ivc ÈRomxI kmytI dy mulfËmf isrP s[ mnjIq isMG (BfeI) mIq
mYnyjr qy s[ rijMdr isMG (mihqf) klrk sn. pr pRDfn sfihb ny sfiraF dy
bcfa leI kih idwqf ik ieh sfzy bwcy hn, ienHF df iKafl rwKxf! pr jykr
imltrI vfilaF ƒ pqf lwg jFdf ik ieh sfry PYzryÈn dy srgrm kfrkuMn hn
qF pqf nhIN imltrI vfly ienHF nfl iks qrHF df vrqfAu krdy.
Èfm dy cfr vjy dy krIb sfƒ sfiraF ƒ gurU rfmdfs invfs dy brFizaF ivc
iekwqr kr ky iqMn-iqMn dI lfeIn ivc ibTf idwqf. ies smyN sfzy ivc BfeI
qfrf isMG syvfdfr (jo bfad c hlkf atfrI qON ivDfiek vI cuxy gey sn) qy
s[ Bfn isMG jI skwqr, ÈRomxI kmytI vI mOjUd sn. AunFH ny sfzy`qy iek
PojI (ispfhI) dI izAUtI lgf idwqI ijs ny sfƒ sfiraF ƒ sMboDn hudy hoey
afiKaf ik ieDr-AuDr iksy ny nhIN dyKxf. AuQy bYiTaF, ijQoN qk sfzI nËr
phuMc skdI sI asIN dyiKaf ik lfÈF nfl Bry kmiraF ivcoN KUn vg ky sfzy
bYiTaF dy hyTF af irhf sI. BuMjy bYiTaF grmI nfl sfzI sfiraF dI ipwT
qoN mfs gl ky Auqr irhf sI. asIN rfq dy igafrHF vjy qk iesy qrHF
BuwKx-Bfxy bYTy rhy.
ieQy mYN afp jI ƒ dwsxf cfhuMdf hF ik Auprokq bMd kFz qoN bfad imltrI
vfilaF ƒ golIaF clfAuxIaF aOKIaF lwg rhIaF sn. imltrI vfly bcy hoey
lokF ƒ ijQy-ijQy vI Auh kmiraF aMdr sn, AunHF Awpr gRnyz suwt ky
kmiraF aMdr hI mfrI jf rhy sn. lokF df cIk-ichfVf idl dihlf dyx vflf
sI.
ieQy iek hor gwl dI iDafn dyx vflI hY. Auh ieh ik sfzI BfrqI POj aqy
srkfr ny kfrigl dI lVfeI smyN sfzy gvFZI dyÈ (pfiksqfn) dy POjI jo ik
BfrqI ielfky aMdr GuspYT kr gey sn,AunHF ƒ 13 julfeI 1999 qoN 16
julfeI 1999 qk cfr idn df smF asly smyq ielfkf KflI krn leI srwiKaq
rsqf idwqf. pr afpxy hI dyÈ aMdr, afpxy hI dyÈ dI POj ny sRI drbfr
sifhb kMplYks aMdr iGrI sMgq ƒ 4 jUn 1984 qoN 6 jUn 1984 qk 5 imMt df
vI smF bfhr surwiKaq bc inklx leI nhIN idwqf. BfvyN POj anfAuNs krdI
sI ik kriPAU ivc iZwl dy idwqI geI hY, pr jo XfqrU bfhr inkldy, AunHF
dy hwQ ipwCy bMnH ky golIaF nfl BuMn idwqy jFdy sn. jykr koeI bc jFdf
qF Aus dy hwQ-pYr aqy awKF bMnH ky PojI kYNp ivc Byj idwqf jFdf sI.
6 jUn dI rfq 11 vjy dy krIb sfƒ imltrI kYNp ivc iljfieaf igaf. sfzy
phuMcx qoN QoVHy smyN bfad hI golIaF cwlx dI afvfË suxfeI idwqI. asIN
sfry vfihgurU-vfihgurU krn lwg pey. asIN sfry hI ieho soc rhy sI ik
kMplYks aMdr qF bc gey sI, pr hux nhIN bcdy! pr dUjy idn 7 jUn svyry
pqf lwgf ik jo nOjvfn kMD twp rhy sn, AunHF ƒ golIaF mfr ky mfr idwqf
igaf hY. jd mYN aqy s[ Bfn isMG (skwqr ÈROmxI kmytI) kYNp ivc phuMcy
qF AuQy pRDfn sfihb, sMq hrcMd isMG jI aqy hor swjx mOjUd sn. AunHF ƒ
ÈfmIN cfr vjy iljfieaf igaf sI. sfƒ qF ieh KdÈf sI ik AunHF ƒ mfrn leI
lY gey hn aqy jd sfƒ kYNp ivc iljfx lwgy qF asIN vI ieho smiJaf ik hux
sfzI vfrI af geI hY pr AunHF ƒ dyK ky asIN afpxy afp ƒ surwiKaq smiJaf
ik hux asIN iksy surwiKaq QF`qy phuMc gey hF.
|