|
Download Punjabi
Font
30 nvMbr
2007 ƒ aflmgIr ivKy ÈRomxI akflI dl aMimRqsr dy iejlfs ivc BfeI dljIq
isMG vloN idwqf igaf BfÈx
rfj krygf Kflsf
mYN srIr dy mrn ƒ mOq nhIN igxdf
ËmIr df mr jfxf XkInn mOq hY
2- AudyÈ qy inÈfny
jwQybMdI AunHF sBnF lokF ƒ iewkiTaF krygI jo smfijk, afriQk qy rfjsI
KyqrF ivwc ËmhUrI qy sdfcfrk kdrF kImqF ƒ lfgU krfAux dy kfrj ƒ vwzI
aihmIaq idMdy hn. jwQybMdI gurU gRMQ sfihb dy isDFqF AuWqy afDfirq,
ijnHF ƒ ds gurU sfihbfn ny aml ivwc ilaFdf qy AunHF qoN ipCoN smyN
smyN AunHF dy pYrokfrF ny ienHF isDFqF dI rfKI kIqI aqy hux AunHF
isDFqF ƒ aml ivwc ilafAux leI qy AunHF dI rfKI leI jwQybMdI purËor Xqn
krygI; jwQybMdI gurbfxI aDfirq iswK qrË ey iËMdgI dI ivafiKaf krygI
aqy ies jIvn jfc nfl juVy hor isDFqF qy asUlF ƒ sB qoN pihlF pfrtI
ivwc lfgU krygI aqy iPr isafsq dy Kyqr ivwc aml ivwc ilafeygI ijvyN ik
do ieiqhfsk dsqfvyËF ivwc pyÈ kIqy gey hn aqy jo iswKF qy pMjfbIaF dy
mn-msqk ivwc Auqry hoey hn; jwQybMdI swcy sucy iswKF dI cox krn smyN
smUhk lIzriÈp (pMc pRDfnI pRxflI) dy ivcfr ƒ hyTlI pwDr qwk lfgU krygI
aqy ies dy nfl hI slYkÈn dy Aus isDFq ƒ vI joiVaf jfvygf ijs df gurU
sfihbfn ny pRcfr kIqf aqy ijs ƒ aml ivwc Auqfiraf; jwQybMdI iewk ieho
ijhI rfjsI pfrtI hovygI jo iksy vI jfq, nsl, ivÈvfs, kOmIaq qy ilMg dy
Byd-Bfv qoN mukq ho ky brfbrI iensfP qy aml dy asUlF AuWqy pihrf idMdI
hoeI pMjfb dy lokF dIaF BfvnfvF dI qrjmfnI krygI. jwQybMdI iswK qrË ey
iËMdgI dI AusfrU qy Xog dlIlF AuWqy aDfirq ivcfrF df pRcfr krdI hoeI
lok rfey dI agvfeI krygI aqy nfl hI svYinrxY dy aiDkfr bfry vI lok
rfey lFmbMd krygI qF jo lok aqy kOmF afpxI siBafcfrk hsqI ƒ brkrfr
rwKx aqy mfnv aiDkfrF qy afriQk hwkF ƒ hfisl krn leI afpxy Kuws cuwky
mulkF ƒ muV pRfpq krn dy Xog ho skx;
ies AudyÈ ƒ lY ky jwQybMdI inrMqr qy atuwt Xqn ËfrI rwKygI:
1[ iswK styt aqy iswK jIvn jfc dy hwk ivwc lok rfey lfmbMd krnI,
sfrIaF kOmF dy mfnv aiDkfrF aqy Kfs krky afqm inrxY dy aiDkfr leI jUJ
rhy lokF dy hwk ivwc jnqk rfey lFmbMd krnI aqy ies hwk ƒ pwky pYrF qy
KVHf krn leI iewk munfisb ZFcf iqafr krn vfsqy srgrm Xqn krny.
2[ qmfm kOmF dy smfjk-afrQk ivkfs leI aqy AunHF dIaF rfjnIiqk BfvnfvF
qy jËibaF dI pUrqI leI buinafdI ZFcf kfiem krn dy Xqn krny, AunHF dI
kOmI, Dfrimk qy siBafcfrk hsqI dI rfKI krnI aqy ies inÈfny dI pUrqI
krn leI aqy lok rfj dIaF jVF ƒ pwikaF krn leI rfÈtrI aqy aMqrrfÈtrI
pwDr qy asrdfiek lfbI kfiem krnI.
3[ AunHF qmfm rfjsI gruwpF qy hor jwQybMdIaF ƒ sihXog dyxf qy AunHF
nfl qflmyl rwKxf jo `rfj krygf Kflsf` dy isDFq Auqy aDfirq anMdpur
sfihb dy mqy aqy aMimRqsr aYlfnnfmy pRqI afpxI vcn bwDqf ƒ pRgt krdIaF
hn.
4[ AunHF qmfm BrfqrI jQybMdIaF aqy ÈKsIaqF nfl BrpUr sihXog krnf jo
pYrf nM: 3 ivc idwqy AudyÈF pRqI vcnbwD hn qy AunHF AudyÈF ƒ puramn
ZMg nfl lfgU krn leI koeI pRogrfm idMdIaF hn.
5[ ivÈvivafpI BfeIcfry dy isDFqF qy afdrÈF leI smfijk, afriQk aqy
rfjsI inaF qy ivakqIgq Èfn dy afdrÈF leI mfnqf hfsl krnI. ies qoN
ielfvf ienHF isDFqF ƒ lfgU krn leI nslI ivqkiraF df mukfblf krnf,
CUq-Cfq Kqm krnI, jfq-pfq, iPrkfpRsqI aqy kwtV qy aMnHI iksm dI
dyÈBgqI dy ruJfnF nfl twkr lYxI.
6[ kMm dy aiDkfr, kMm krn dIaF suKfvIaF qy inaF-pUrx hflqF kfiem
krnIaF, tryz XUnIanF sQfpq krnIaF aqy AunHF ivwc ihwsf lYxf, smfijk
surwiKaf dy isDFq ƒ lfgU krfAuxf, Aucyrf jIvn imafr sQfpq krnf, smfijk
qy mfnisk ishq df iewk AuWcf imafr hfsl krnf aqy hr Aus ivakqI leI
ivwidak pRxflI qwk phuMc ƒ asfn bxfAuxf BfvyN Auh ivakqI iksy vI jfq,
nsl, rMg, ilMg, BfÈf jF Drm nfl sMbMD rwKdf hovy, Bfvy AusdI koeI vI
kOmI smfijk siQqI hovy.
7[ buinafdI hwkF bfry lokF ƒ jfxkfrI dyxI, axK iewËq nfl ijAux dI jfc
isKfAuxI, jmhUrI qy sdfcfrk kImqF dI rfKI leI sMgqI cyqnf ƒ jgfAux dy
Auprfly krny aqy ies idÈf ivwc sYmInfr krvfAuxy qy rYlIaF krnIaF.
7[ Aukq imÈn ƒ lfgU krn leI sQfnk pwDr Auqy aqy bfhrly dyÈF ivwc
jwQybMdI dIaF iekfeIaF kfiem krnIaF aqy ies imÈn nfl juVy rfÈtrI qy
aMqrrfÈtrI gruwpF nfl qfl-myl kfiem krny.
8[ hor ieho ijhy kfrjF leI kMm krny ijnHF dI smyN-smyN loV mihsUs hovy
aqy/jF Aukq idwqy inÈfinaF leI qurq- Purq kMm krny ËrUrI ho gey hox.
gurU rUp Kflsf jI
afE! sB qoN pihlF sRI gurU gRMQ sfihb jI ` sIs invfeIey Aus qoN bfad
sfzy ÈhId, pMjvyN pfqÈfh qoN lY ky sfzy hux dy smyN dy ÈhId, ÈhId BfeI
kmljIq isMG jI sunfm, AunHF awgy sIs invfeIey. qy Aus qoN bfad Auh
pirvfr, Auh sfry lok, ijnHF ny pMQ leI ipCly sMGrÈ qy sdf iswKI leI
bhuq GflxfvF GflIaF qy vwzI igxqI ivc ieQy bYTy hn aqy qusI sfry, mYN
AunHF awgy sIs invfAuNdf hF. Kflsf jI awj asIN ieQy gurU Coh pRfpq ies
aflmgIr dI DrqI `qy iekwTy hoey hF kuC Ausy hI qrHF, ijs qrHF dsm
pfqÈfh ieQy afey sI. sfzy hflfq kuC Ausy hI qrHF dy hn, Aus vkq vI
Kflsy dI kqfrbMdI tuwt cuwkI sI, KyrUM KyrUM ho cuwikaf sI Kflsf. qy
awj jo sfzy hflfq hn[[ curfsI qy sfzI sdI dy mhfn ÈhId sMq jrnYl isMG
huxF dy ivwCV jfx qoN bfad, koeI 24-25 sflF bfad asIN ijs hflfq ivc af
ky ieQy KVHy hF, sfzI kqfrbMdI Ausy qrHF dI tuwtI hoeI hY. asIN KyrUM
KyrUM hoey hoey aF. sfzI Auh jQybMdI jo sMGrÈ `coN pYdf hoeI sI qy
sfzIaF swcIaF suwcIaF BfvnfvF kOm dIaF ` rIpRyjYNt(numfieMdgI) krdI sI.
qy jo sfzI axK dI numfieMdf sI, Auh ies moV `qy af ky KVHI ey. qy (ieh)
sfzI isrP jQybMdI df svfl nhIN, ieQy kOm df svfl hY, sfrI kOm df. sfzy
awgy vwzIaF vMgFrF hn, smwisafvF hn, vwzy[[ aYzy svfl hn - gurbfxI dy,
sfzI hoNd hsqI dy, sfzy BivwK dy, sB kuC sfzy sfhmxy hI KVHf hY vwzf
iek svfl bxky. qy ieQy asIN kuC gMBIr ivcfrF krnIaF hn. bhuqI vfr asIN
jËbfq `c vihny aF, kuC gMBIrqf[[ kuC socxf hY, kuC smJxf hY, qy kuC
aml krny hn. mYN iehI quhfzy qoN kuC smF lvFgf. awj jdoN ieQy iekwTy
hoey hF sB qoN pihlF qF asIN dyKIey ik iksy vI dOr ivc, iksy vI smyN
`c iswK leI sB qoN pihl aqy aihm huMdI hY gurbfxI, gurU aml, iswK
ieiqhfs qy iswK ÈhIdF df ieiqhfs. gurU nfnk sfihb ny sfzy sfhmxy[[ sf`
iswDf akfl purK nfl joiVaf. iek afdrÈ mnuwK, smfj, rfj sfzy sfhmxy
rwiKaf. ijQy brfbrqf, BfeIcfrf, srbwq df Blf, ijQy koeI BYa, koeI zr
nf hovy, ijQy ipafr hovy, muhwbq hovy qy ijQy srIr qoN lwg ky rUh qk
dI afËfdI hovy. ieho ijhf afdrÈ quhfzy sfhmxy rwiKaf qy Aus qoN bfad
Kflsy dI isrjxf hoeI. Kflsy dI isrjxf nfl gurU aml dI mukMmlqf huMdI
hY. qy Kflsf, gurU sfihb ny, akfl purK ny, afp sfijaf qy ikhf ik _Kflsfmyro
rUp hY Kfs_,_Kflsf myrf siqgur pUrf_qy nfl hI ieh vI ikhf ik jdoN qk
Kflsf inafrf rhygf, mYN Auh` pUrf qyj dyvFgf qy jdoN ieh ibprn dI rIq
`c pY jfeygf qF mYN iehdI pRqIq nhIN krFgf. asIN iesy hI loa `c afpxI
sfrI khfxI smJxI hY. asIN bVy dOr dyKy, gurU sfihb qoN bfad, bfbf bMdf
isMG bhfdr df pihlf iswK rfj, Pyr iswKF dy isrF dy muwl pey, Pyr iswKF
df rfj hoieaf, Pyr 1849 qy 1947 dIaF Audfs GVIaF afeIaF. ieh sfrf kuC
hoieaf qy ies smyN dOrfn alihdf alihdf hkUmqF ny sfzy `qy keI qrIky
nfl vfr kIqy. do qrHF[[[ sfzy `qy sdf hI hmly huMdy rhy. sf` mukfblf
krnf pYNdf irhf. muÊlF vyly bVf iswDf sI ik Auh sfzf Kurf-Koj
imtfAuNdy sI. aMgryËF vyly[[ Auh sfzf Kurf Koj vI imtfAuNdy sI qy nfl
nfl sfzf bhuq kuC qbfh vI krI jFdy sI. AunHF ny sfzI[[ jo Kflsy df
inafrfpx hY qy Kflsy dI pfqÈfhI df dfavf Auh sfzy qoN Bulf idwqf.
AunHF simaF df hI dOr hY ik jdoN asIN ieh dohrf pVHxf Buwl gey, ijhVf
vIr ny ieQy piVHaf ik `idwlI qKq pr bhygI (afp) gurU kI POj` Aus vyly
piVHaf jFdf sI, Aus vyly AunHF(aMgryjF) ny (pVHxoN) htfieaf. qy hux dy
sfzy smyN ieh hY ik 1947 qoN bfad ik `rfj krygf Kflsf, afkI rhy nf
koie` awj dyKIey ik ieh vI keI gurU GrF ivc nhIN piVHaf jFdf. 84 vyly
qF ieQoN dI srkfr Èryafm kih rhI sI ik `Xfd krygf Kflsf`. ieh sfrf
smJx dI ËrUrq hY ik ieh[[ asl[[[ kI hY? ieh ibprvfd qy gurU nfnk sfihb
dy swc df jo sdIv qoN, ÈurU qoN iek tkrfa af, Auh quhfzy sfhmxy hY. qy
sMn 84 `c, jUn 84 `c, nvMbr 84 `c bhuq kuC sfhmxy af igaf. sf` pqf lwg
igaf ik asIN ikQy KVHy hF? sf` iek mrd-eykfml ny, ies sdI dy sB qoN
mhfn iswK ny sfƒ jgfieaf. sf` Xfd afieaf sfzf ieiqhfs[[ ik asIN kOx sI?
sfzy ÈhId kOx sI? sfzy kol af ky KVH gey sfzy ÈhId. AunHF ny sfzI[[
Kflsy dy inafrypx ` sfƒ ies qrHF Xfd krfieaf ik hr[[ Auh ijMnf icr
ivcry, AuhnF ny hr cIË nfl sfƒ afpxI ÊulfmI df aihsfs, Kflsy dy
inafrfpx dy aYNgl (pwK) qoN Xfd krfieaf. AunHF ny vwzI jMg lVI eyQy.
iek imwQk jMg[[ jo sMsfr ieiqhfs ivc bhuq vwzI jMg hY. qy AunHF ny
inKyVf kIqf jo iek imt geI sI hoNd Kflsy dI, Kflsy dy inafrfpx dI,
Kflsy dy pfqÈfhI dy dfavy dI[[ AunHF ny iblkul Aujfgr kIqI. qy pIrI df
isDFq dwisaf ik kI huMdf hY? Aus qoN bfad bhuq nOjvfnF ny, hËfrF dI
igxqI ivc Ausy rfh `qy cwldy, Kflsy dy inafrypx aqy Kflsy dI pfqÈfhI
dy, Kflsy dy rfj leI bhuq byaMq ÈhfdqF idwqIaF. iek suinhrf ieiqhfs
isrijaf. asIN Xfd krdy hF, sf` bVf mfx hY sfzy vIrF `qy, jo ÈhId ho3
gey[[[ ÈhId suKdyv isMG (suwKf), ÈhId hrijMdr isMG (ijMdf), ÈhId sqvMq
isMG, ÈhId byaMq isMG, ÈhId idlfvr isMG, ÈhId gurjMt isMG buwD isMG
vflf, ÈhId gurbcn isMG mfnocfhl qy hor ikMny ÈhId[[ jo sfzy ieiqhfs dy
sunihry pwqry hn. qy ieQy asIN AunHF ` vI Xfd krFgy jo sfzy aYny isMG
jylHF `c hn, jo PFsI df PMdf vI AuzIk rhy hn, ijvyN sfzy vIr jgqfr
isMG hvfrf, blvMq isMG, divMdrpfl isMG. (jYkfry[[[)
Aus smyN Kflsf hiQafrbMd hoieaf. ieh vI sMqF dI sB qoN vwzI dyx hY ik
zyZ sdI bfad[[ AunHF ny Kflsy ` mukMml rUp ivc hiQafrbMd kIqf. zyZ sdI
bfad[[ asIN Buwl gey sI hiQafrF `, aqy afpxy rfj ƒ vI. qy sf` mfx hY
asIN jo Auh sMGrÈ liVaf, iblkul jfieË sI. ijvyN dsvyN pfqÈfh ny ikhf
ik jdoN sfry hIly vsIly Kqm ho jFdy af qF ikRpfn df AuTfAuxf iblkul
jfieË qy hwkI hY.
(jYkfry[[[)
asIN AunHF sfry isMGF df, hr iksy df, ijs ny sMGrÈ leI kuC vI kdm
cuwky, AunHF dI kdr krdy hF. bhuq isMG ies jMg ivc ÈhId hoey, kuC
afpxy afp vI nuksfn hoieaf. qy sf` bhuq nuksfn sihxf ipaf. Auh sfzf
afpxf hY, sfzf Gr df, afpxf srmfieaf. sfzy afpxy sFJy drd qy duK hn
ieh. Auh bfhrly nhIN (sI) koeI. Auh sfry sfzy afpxy hn. qy ieh sMGrÈ
df ijQy bVf ÈfnfmwqI ieiqhfs ricaf igaf, ies sMGrÈ ny Auh kuC kIqf
jIhdy krky awj asIN ieQy bYTy hF, qy soc rhy hF ik sfzI dÈf kI hY[[[
Xfd kr rhy hF jy Auh nf huMdf qF Èfied ies qrHF vI nf bihMdy. qy AuQy
jy[[ jo kuC glqIaF hoeIaF jF glq PYsly ley gey, kuC glq rfh vI PVy gey[[
Auh sMGrÈF dOrfn huMdy hn, Auh sMGrÈ krn vfilaF qoN huMdy hn. ijQy
pRfpqIaF vI sfzIaF hn qy glqIaF vI asIN afpxI JolI pfAuNny hF.EQy sbk
iswKdy hF ik awgy asIN kOm ` cVHdI klf qy afpxy Kflsy dy rfj vwl ` qy
gurU gRMQ sfihb anusfr mnuwK, smfj qy rfj isrjx vwl ƒ qurnf hY. eyQy
asIN Xfd krIey ik hr smyN ivc iksy guriswK ny Auh simaF dI ivafiKaf
kIqI hY jdoN df iswK ieiqhfs ÈurU huMdf hY. iksy vyly bfbf bMdf isMG
bhfdr ny, iksy vyly nvfb kpUr isMG ny, iksy vyly jwsf isMG afhlUvflIaf
ny, iksy vyly mhfrfjf rxjIq isMG ny qy ienHF simaF ivc[[ gurbfxI
anusfr simaF dI ivafiKaf, sfzf idÈf inrdyÈ[[[ ÈhId sMq jrnYl isMG
iBMzrFvfilaF ny kIqf, EhI sfzf pRyrxf sroq hY aqy AunHF qoN hI asIN
syD lYxI hY. AunHF ny kI ikhf, ikvyN ivcry, iks qrHF[[ iks qrHF AunHF
ny smwisaF(vF) dy hwl kIqy. ieh sfrf asIN bVy iDafn nfl vfcxf hY. jdoN
Drm XuwD morcf ÈurU hoieaf, sMqF ny kuC gwlF khIaF sI. AunHF ikhf sI
ik _sfzIkOm Êulfm hY_,qy ieh ÊulfmI df aihsfs asIN krvfAuxf hY qy nfl
hI ieh ÊulfmI df jUlf asIN kOm dy gloN lfhuxf hY. Auhdy leI kOm ` iewk
kysrI inÈfn Qwly iekwTf krnf hY. AunHF ny ieh do gwlF BfvyN AunHF
simaF ivc ikwzIaF muÈkl sI, kr ivKfeIaF.EhnF ny,ijMnf icr rhy, Kflsy
dy inafrypx dy aYNgl(pwK) qoN, Aus idRÈtI qoN sfrI hI cIË dI ivafiKaf
kIqI, qy jo ÊulfmI df aihsfs[[ qy jo sfzy qoN Kflsf df inafrfpx qy
Kflsy dI pfqÈfhI df dfavf ivsr igaf sI Auh sfzy iek iek bwcy, jvfn dy,
Gr dy idl ivc aYn bYT igaf. ieh AunHF dI bVI vwzI dyx aY ik aYnIaF
sdIaF bfad AunHF ny quhf` Xfd krvf idwqf ik qusIN kOx EN? quhfzf
inafrfpx kI hY? quhfzI kOmIaq kI hY? qy quhfzf rfh kI hY? quhfzf rfj
kI hY? ieh bhuq vwzI dyx aY. qy AunHF sfry pMQ ` iek kysrI inÈfn sfihb
dy Qwly iekwTf krky vI idKf idwqf. BfvyN ik Auh vI bMdy ijhVy Koty vI
sI qy AunHF dI jfn dy vYrI sI. AunHF ny 6 jUn qk ieh nhIN iksy ` pqf
lwgx idwqf qy sfry iekwTy krky vwzf iek mhfn jMg liVaf. AunHF kol,
koeI vI afieaf vfps nhIN igaf, AunHF df bxky irhf. eys eykqf leI keI
ËrUrI pwK huMdy hn. asIN eykqf dI gwl krdy hF, eykqf AudoN huMdI hY
jdoN koeI mhFpurK krfAuNdf hY. AuhnF ny iqafg kIqf. pihly idn ikhf sI
ik mYN ahudf0 nhIN lAUNgf koeI. myrI koeI lIzrI dI BuwK nhIN qy aKIr
qk, AunHF ny Èhfdq hI idwqI hor nhIN kuC ilwqf. eykqf leI bVI jrUrI
huMdI hY isDFqk spwÈtqf. qy AunHF sfhmxy spwÈt sI ik sfzf inÈfnf kI hY?
gurU gRMQ sfihb dI soc, Kflsy df inafrfpx, Kflsy df rfj. qy nfl hI
AunHF ` iksy qrF df zr
nhIN sI, ik jy mYN Koitaf ƒ, KiraF ƒ sB ƒ nfl lYnF aF. ik Auh jdoN
spwÈt af, iblkul Kry sI, AunHF ƒ sfiraF ` lY ky AunHF ƒ kOmI rfh `qy
awgy qoiraf. ieh bRfhmxvfd dy ivc af ik Koty sf` iBwt lf qf. Kflsy ivc[[[,
Kflsf kdy iBwitaf nhIN jFdf, Auh sfiraF ` nfl lY ky, Auhƒ ÈuwD hI krdY
. AunHF ny sfzy ivc ijAuN ky idKf idwqf. qy qIsrI gwl AunHF ny khI sI
jdoN drbfr sfihb `qy hmlf hoeygf, Kfilsqfn dI nINh rwKI jfeygI. qy Auh
nINh rwKI geI[[
(jYkfry)
Auh nINh rwKI geI qy Auh hr iswK dy idl ivc. qy asIN hr roË ardfs krdy
hF Auhdy pRqI[[ BfvyN smyN ijvNy dy mrËI hox. qy hux Kflsf jI, asIN
ieh dyKIey ik asIN AunHF sfrIaF gwlF ` ikMnf ku sFiBaf af? awgy ikMnf
ku vDfieaY? TIk hY ik asIN AudoN KfVkU sMGrÈ ivc sI, sfzf PrË sI qy
asIN sMGrÈ kIqf qy jylHF ivc vI rhy. asIN afpxf PrË inBfieaf pr jo
sMqF ny jfgrUkqf ilaFdI sI kOmIaq pRqI, inafrypx pRqI qy iekwT ilaFdf
sI, qy nINh rwKx dI gwl kIqI sI[[ Auh rfjnIqk lIzriÈp ny qy Dfrimk
lIzriÈp ny awgy lY ky jfxI sI. Auh asIN dyKIey ik AuQy asIN ikMny ku
kfmXfb hoey hF? ijhVf sfzf Kflsy dy inafrypx df iek aihsfs sMqF ny
jIa-jIa `c vsf qf sI, Auh awj dyKIey[[ kI hY? ik awj sfzy `qy rfj kOx
krdY? afr[aYs[aYs[, bI[jy[pIÌ akflI dl nhIN. awj asIN dyKIey ik sfzy
`c ikMny nOjvfnF dy kys hn? asIN Buwl gey hF jo sMqF ny iek lkIr
iKwcI sI inafrypx vflI[[ Auh ikMnI imwt geI hY? bhuq kuC Buwl gey hF
bhuq, jo iek hnyrI cwl rhI hY[[ pUrb qoN ihMdUqv dI qy pwCm qoN iek
Kpqvfd dI[[ Auhdy ivc sfzf kuC nhIN irhf qy asIN bhuq kuC gvf ilaf. jo
sMqF ny kOm ` kysrI inÈfn Qwly `kwTf kIqf sI. Auhdf
mqlb aY ik kOm ` cyqn krnf afpxy inÈfinaF pRqI, jfgrUk krnf qy lfmbMd
krnf Auhdy pRqI. Ehdf asIN kI kIqf? sfzI rfjnIqk lIzriÈp ny, Dfrimk
lIzriÈp ny, Kfs kr rfjnIqk ny? sfƒ 89 `c sfrf kuC kOm ny sONipaf[[
ÈkqI[[ qy sfrf pMQ nfl sI. AudoN qoN lwg ky[[ sMqF kol qF koeI vI
afieaf vfps nhIN igaf, sfzy kol ijMny cMgy qoN cMgy bMdy vI afey sfzy
nfl nIN koeI irhf. asIN Êwdfr qy pMQ ivroDI kih ky sfiraF ` kwZ idwqf.
awj asIN ikQy aF? iPr aYs[jI[pI[sI[ dIaF coxF smyN (1996) jy asIN Auh
iekwT nf gvfAuNdy qF
bfdl af hI nhIN sI skdf. iPr pMQk morcy vyly[[ hux[[ sB qoN hux jdoN
ies dMBI ny, pfKMzI ny sfƒ ieQy llkfiraf srsy vfly ny[[[ sfrI kOm
iekwTI sI[[[ sfrI kOm pfrtI ipCy iekwTI hox ` vI iqafr sI, dmdmI tksfl
ipCy vI, qy AuhdI eykqf kIhny BMg kIqI aY? asIN iksy ` vI nfl nhIN rwK
sky, asIN afpixaF ` vI, ijhVy sB qoN isdkI, sB qoN axKIly, ijnHF ny sB
kuC imtfqf. afpxy ijhVy vrkr aY ijMnHF dI sB qoN vwzI kurbfnI, AunHF `
vI idno idn Gry bYTfeI gey aF. ijnHF ny sfzy leI aYny aYny jIa vfr
idwqy, Gr bfr qbfh kr ley Auh vI afrfm nfl Gry bYTy af[[ qy koeI AunHF
` puwCx nhIN igaf. hux asIN GrF `c jf ky isMGF dy imlIdf ey, qy keI
pihlI vfr aY, qy iksy dy koeI igaf vI nhIN. kI AunHF dIaF kurbfnIaF
Gwt sI? ieh hY sfzI iekwT pRqI (phuMc). qy ijhVI nINh pRqI gwl aY Auh
ieh hY ik nINh df mqlb isrP iehI nHIN ik asIN AuhdIaF gwlf krIey, jF
nfary mfrI jfxy, Auhdy bVy zUMGy mqlb aY. TIk hY Aus vyly, KfVkU sMGrÈ
bhuq jfieË `qy hwkI sI, qy hoxf cfhIdf sI qy hoieaf, asIN kIqf. pr
Auhdy nfl[[ nINh df mqlb jdoN koeI mhFpurK kihMdY Auhdy vwzy[[ zUMGy
arQ huMdy hn. Auh ieh af ik 84 qoN bfad sfzf sB kuC bdl igaf. sfzy arQ
bdlxy cfhIdy sI. asIN gurbfxI `, ieiqhfs `, hor kOmF nfl sfzy sbMDF `,
sfrI dunIaF df sfzf idRÈtIkox bdlxf cfhIdf sI. sfzI AusfrI hoxI cfhIdI
sI QwilEN[[ ivwidak pwK qoN[[ hr pwK qoN. sf` iblz(ivkfs) krnf cfhIdf
sI, AusfrI hoxI cfhIdI sI, iek jfgrUkqf dI lihr AuTxI cfhIdI sI, Drm
dI lihr. iek Kflsy dy inafrypx df[[ jo Auh (sMq) sf` iek lihr dy ky
gey Auh` awgy vDfAuxf cfhIdf sI. qy asIN kI kIqf? asIN
Aus mhfn iek iKafl ` , iek mhfn pivwqr-pfk iKafl `, jo sfzf iek ihwsf
aY, sfzf afdrÈ aY, sfzy KUn nfl lwQ pwQ aY, qy sfzf iek bhuq pfk(ihwsf)
Auh` iek nfarf bxf ky rwK idwqf. isrP nfary qk sImq, Auh vI iek bVf hI
ies qrHF df nfarf ik asIN iekwly rih gey[[ iek zrny vFg, hAUey vFg,
sfzy nfl koeI vI nhIN irhf. kdI nfarf mfiraf qy Aus qoN bfad koeI kMm
nhIN Auhdy leI. ielYkÈnF afeIaF pMjF sflF bfad koeI vI, Auh lV leI,
ielYkÈnF ivc koeI kMm nhIN, nf koeI Drm df, nf koeI (ÈhId) pirvfrF df,
nf koeI jfgrUkqf, nf koeI kOm ` iblz(Ausfrn) krn df, nf koeI jo sMqF
ny sf` ivrfsq ivc idwqI sI Auh awgy qorn df[[ kuC nhIN[[ sfiraF ` qoV
idwqf asIN. qy nfarf lf deIdf[[ qy iehI ijhI isafsq ny sf` ieQy KVHf
kr idwqf ijQy awj aF. asIN ikMny ku afpxy inÈfnaF dy nyVy phuMcy?
ikMnf ku kOm ` nfl lY ky cwly aF? sfzy sfhmxy af[[ ieh isafsq dy kfrn
af[[ ijwdF dI asIN kIqI af. qy sfƒ[[[ awj dyKIey ik awj asIN kihny aF
bhuq inMidaf krdy aF, afpF sfry bfdl dI, kFgrs dI, sfiraF dI Auh sfry
ieko hI af, koeI Prk hI nhIN hux nIly, icwty, pIly _c.iewk QF qy af
gey ny sfry jxy. ieh qF swc hY ik sfry afpF jfxdy aF ik ieQy iek bdl
cfhIdf af Kflsy df, pMjfb dI axK vflf. Auh hY nhIN, nhIN hY ies krky
lokIN AuhnF kol jfxf hI eI af jd asIN bdl nhIN idwqf, bdl sfzI pfrtI
ny dyxf sI. PrË sfzf vwzf sI, sfry pMQ ` iekwTf krky[[[. jy asIN (bdl)
idwqf eI nhIN Pyr asIN inMddy ikAuN hF? bfdl, Auhdy guxF krky nhIN awj
pfvr `c, sfzy aguxF krky af. qy sfzy ivc vI bhuq agux af. sfzy `c
hAumY af, isDFqk spwÈtqf nhIN[[ asIN kysrI inÈfn Qwly kOm ` iekwTy
nhIN kr sky[[ sMqF dI ivrfsq ` awgy nhIN iljf sky. ieh swcfeIaF bhuq
vwzIaF ny [[ smJxf pvygf. sf` ieQy do qrHF dI isafsq qoN spwÈt inKyVf
krnf pvygf. iek rvfieqI akflI isafsq jo iblkul ies styt awgy zMzOq
krdI afÌ bhuq icr qoN. ijnHF ny eIn mMnI hoeI af. ijnHF df koeI Drm
nfl, sdfcfr nf` pMjfb jF kdrFkImqF nfl koeI vfh rih nhIN igaf. AunHF
qF ieh vI kih idwqf ik ieh pMjfbI pfrtI[[ qy hux asIN muwK Dfrf nfl aF.
sfry iek ho gey af.iewk Auhdy nfl, ijMnf df isrP swqf qk sImq af,pfvr
qwk,hor koeI nhIN. Auh Drm ` vI vrq skdy af swqf leI. dUsrI sfzI ies
qrHF dI isafsq, jo asIN awj krdy aF ik asIN isrP[[[ nfary jrUrI huMdy
hn pr jdoN isrP nfary hI rih jfxÌ jdoN kOm ` jfgrUk krky[[ Aus` nfl lY
ky cwilaf hI nf jfvy, jdoN Qwly qoN AusfrI nf kIqI jfvy qF Auhdy aMq
bVy mfVy huMdy af. ieho ijhI hlkI isafsq qoN vI sf` inqfrf krnf pvygf.
qy sf` gMBIrqf nfl Eho ijhf jQybMdk ZFcf, Auho ijhI lIzriÈp Auh ijhIaF
nIqIaF, Auh ijhy 5pRogrfm ilafAuxy pYxgy ik asIN, jo sfzy dUr dy
inÈfny,aMiqm inÈfny ijMnF dI gwl krdy aF Auh sfzy sfhmxy sdf idKdy
rihx, AunHF vwl ` vwDdy rhIey. qy jo POrI sfzIaF smwisafvF ny[[[ mUMh
awzI KVHIaF ny pMjfb qy pMQ awgy ,AunHF ` vI smJIey. AunHF qoN ibnF
qusIN awgy nhIN vD skdy. ijhVy asIN kih idMdy hF ik asIN KVHy hF
inÈfny `q,y Auhdf koeI mqlb nhIN jd qk asIN awgy nhIN vwDdy. asÜ gwl
af cwlx dI inÈfinaF vwl ƒ. KVHx nfl koeI Prk nhIN pYNdf, bhuqy bYTy
huMdy af, asl gwl af cwlxY, qy cwlxf Coty Coty kdmF nfl pYNdf. qy afh
ijhVIaF POrI afpxy sfhmxy smwisafvF, vwzy svfl af ienHF dy ivcdI jfxf
pYxf qy rfh bVf lMmf aY, bVf gMBIr af bVI sucwjI lIzriÈp qy bVI
dUraMdyÈI Bfldf. iPr iek lgn Bfldf, sB qoN pihlF guriswKI Bfldf, Kflsy
dy afdrÈ Bfldf[[[ qy AuhqoN ibnF cwilaf vI nhIN jfxf. kdI soicaf ik
hor dyÈ dy ivc kI kuC ho irhY? kÈmIr `c kI ho irhY? Auh nYkslfeIt dI
iek vwzI mUvmYNt sfry[[ ikMny sO izsitkF (ijilHaF) ivc `c cwl rhI aY,
Auh kI aY? nfrQ eIst `c kI ho irhYY? ikMny iËafdf klcr/swiBafcfr lV
rhy af? ikwzIaF vwzIaF qbdIlIaF ho rhIaF ny? qy bfhr kI ho irhf dunIaF
`c, qy ierfk `c kI ho irhY? aPgfnsqfn `c qy kÈmIr dy afly duafly[[[
kdI soicafÌ ikMnIaF vwzIaF qbdIlIaF qy Kflsf AuQy ikQy af? Kflsf qF `hm
rulqyiPrqy` vflI gwl af. ijQy kÈmIr dunIaF df iek sYNtr af, ijQy iswK
rfj df ihwsf sI, aMgryËF nfl smJOqf[[[ AuQy jo kuC hox jf irhY, Kflsf
Auhdy ivc ikqy nyVy qyVy vI nhIN. aYho ijhy sfzy hflfq ny[[[. awj sfzy
afpxy hflfq kOm dy. ieh sfzy leI muZly svfl ny, vMgfrF ny qy ienHF dy
hwl kwZ ky, pRogrfm dy ky, asIN ienHF QfxI afpxy asl inÈfinaF vwl `
jfxf hY. asIN kOm ` iekwiTaF krnY, qfkqvr vI krnY, cVHdI klf vwlÌ
sfzIaF sMsQfvF ` vI amIr qy Auh Èfn bhfl krnI hY qy nfl nfl sB ` nfl
vI lY ky jfxf hY. ieQy mYN hor khFgf, tYm pihlF hI bhuq ho cuwikaf,
hux gwl jFdI af iek purKI lIzriÈp vflI, izktytriÈp vflI. dwso ieh sfzI
gurmq dI ikQoN dI ivrfsq af ik sfzy `qy iek pirvfr, iek bMdf lIzriÈp
kry? sfrIaF pfrtIaF `c hI, kI Drm `c kI rfjnIqI `c. asIN sfrf kuC jrI
jfny af qy sfrf kuC jr rhy hF. asIN aYnf kuC jr rhy aF ijhVf sfzI
ivrfsq, sfzy bËurgF ny kdI nhIN jiraf. kdI KudkuÈIaF nhIN sI kIqIaF,
ies DrqI dy ies ielfky `qy ijMnIaF hux kr rhy aF. qy kdI ieho ijhf iek
purKI rfj nhIN sI. asIN ikvyN jr rhy hF? qy hux asl pRogrfm kI af?
pRogrfm sB qoN muwK cfhIdf hY ik asIN, jo sfzy inÈfny aY dUr dyÌ qy
nyVilaF rfhIN dUr ` jfxY. Auhdy leI sf` iek jQybMdk ZFcf gurmiq anusfr
cfhIdf aY. koeI jQybMdI hI AuQy qk lY ky jfeygI. jQybMdk ZFcf Auh
ivrfsq anusfr pMc pRDfnI, Auhdf mqlb hY ik ijhVI lIzriÈp dI cox hovy
afgUaF dI, Auh QwilEN ipMz qoN lY ky AuqoN qk guxF nfl hovy, nf ik
vPfdfrI nfl, pYsy nfl, jF iksy hor isPfrÈ nfl. ieho ijhy isMG afAux Ì
`ien grIb iswKn kAu idE pfqÈfhI` df iehI mqlb hY. sFJI lIzriÈp hovy,
sMgqI PYsly hox, qy asIN ijMny vIÌ sfzy awgy vwzy svfl af, sfzy pMjfb
dy, sfzy arQcfry dy, sfzy nOjvfnF dy, sfzy Drm dy, AunHF ` sMboDq
hoeIey qy afpxy aMqm0 inÈfinaF vwl ƒ vI bVy idRVH kdmF nfl vDIey. qy
nfl hI iek jo bhuq aihm pRogrfm aY ik sfzf aYzf vwzf sMGrÈ hoieaf,
sfzy ikMny ÈhId[[[ sf` qF ieh vI nHIN pqf. AunHF pirvfrF df kI hfl af
asI dyKdy aF ik kI hfl af[[[ rul gey, iksy ny nhIN bfq puwCI. ienHF ny
qF kI bfq puwCxI, sfzy qoN nIN puwCI geI. jo XUQ ivMg dI iËMmyvfrI af
ik AunHF df pihlf pRogrfm jo sfzy sfry isMGF df pMjfb _cAunHF df vyrvf
iekwTf kry qy ÈhId pirvfrF dI syvf-sMBfl df iek suXog pRbMD kIqf jfvy.
ieh XUQ ivMg df pihlf pRogrfm ieh do qrIky nfl sf` cwlxf pYxf ik sfzy
Auh inÈfny vI sfhmxy hox jo sfzy hux dy af. hux dIaF kI gwlF aF afpF
sB ` pqY. awj pMQ qy pMjfb dy kI hflfq af? sfry icMqq aF, sfry cfhuMdy
aF ik kuC cMgf hovy. pr AuhI gwl ik awgy hnyrf rfh nI koeI. awj kI hY
sfzy hflfq[[[ pMQ dy, pMjfb dy, sfzy Drm qoN lY leIey gurbfxI, gurbfxI
`qy ikMqU pRMqU bVI soc smJ ky ho irhY, sfzf ieiqhfs qoiVaf mroiVaf jf
irhY, asIN[[ sfzy srUp df mËfkIaf pfqr jF awqvfdI df iek aks bxfieaf
jf irhY. sfzy gurU Gr ikwzy vwzy vwzy[[ asIN grIb iswK. sfzy gurU dIaF
golkF, gurU dIaF styËF `qy kOx kfbË? hF, Auh ikQy pYsf
lfieaf qy dsvMD df kI hfl af? sfzIaF vwzIaF sMsQfvF aYs[jI[pI[sI[,
akfl qKq, srbwq Kflsf Auhdf kI bixaf hY? kI kr idwqf asIN Auh? awj iek
bMdy Qwly hI af sfrf kuC, qy asIN AuhdI srdfrI iPr vI mMnI jFdy aF.
sfzy nOjvfn ieh piqqpuxf, ieh AudfsIaF nOjvfnF dIaF, ieh KudkuÈIaF,
ieh nÈy sfrI dunIaf qoN iËafdf aY ieQy sB kuC. ieh BrUx hwiqafvF, sfzI
afriQkqf, sfzI iksfnI tuwt rhI af kriËaF Qwly. sfzIaF ËmInF KohIaF[[
pfxI quhfzf pihlF hI Koh ilaf. vfqfvrx vI Koh ilaf. quhfzIaF kdrF
kImqF tuwt rhIaF. sB kuC, quhfzI bolI mF bolI rolI jf rhI aY. quhfzf
swiBafcfr jf irhY, kI swiBafcfr quhf` idwqf jf irhY? jo quhf` ivkfs dy
mfzl idwqy jf rhy hn, kI hY? ienHF ivc quhfzy leI kI hY? ik quhfzf qF
sB kuC hI dfa `qy lwg igaY. kOx ieQy af ky vs irhY? quhfzy bMdy sfry[[
bfhr jfx ` Bwj rhy af, kI quhfzy kol rih jfxgy hux qoN 20 sflF bfad.
kdI soicaf? awgy hovygf. qy ieQy hI Drm sfzf afDfr hY, sfzf bys(nINh)
hY, `hr ibsrq sdf KuafrI` . AuhI gwl hoeI af ik asIN gurU qoN dUr hoey
aF, Èbd qoN dUr hoey hF, sfzy sfry rog jo asIN igxfAuNdy hF sfhmxy af
gey af Auhdf hwl iehI hY ik gurU vwl ƒ muVxf, jVHF vwl ` muVnf qy Drm
dI Auh rUh lY ky afAuxI, gurU dI Auh nyVqf, Èbd gurU df ivcfr, Auhqy
aml qy KflsfeI afiÈaF anusfr lfmbMdI, ieh smyN dI ËrUrq aY, ieh iek
lihr clfAuxI bhuq ËrUrI hY. qy pfrtI ieDr bhuq iËafdf Ëor qy strYs
dyvygI. Kflsf aYkÈn kmytI jo Èbd gurU df pRcfr qy dyhDfrIaF iKlfP iek
muihMm clf rhI hY asIN Ausdf
ihwsf hF, qy Auh sfzf ihwsf hY. qy asIN Auhdy anusfr pRogrfm krdy
rvFgy. ijhVI isrsy vfly dI gwl af, qy hor ijhVI afÈUqoÈ qy Binafrf
vfly dI gwl af quhfzy sfhmxy af ik ienHF ny aYzf vwzf gunfh kIqf sfzI
DrqI `qy llkfiraf gurU ƒ, aMimRq df svFg ricaf hY qy hux AuhnF df ajy
qk kuC hoieaf nIN. ieh iek quhfzI dyx hY aqy quhfzI jwdo jihd hY ik
AunHF dy eyQy zyry bMd af qy AunHF dy smfgm nhIN huMdy. nhIN qF ieh vI
nhIN sIÌ ieh vI hox lwg pYxy sI. AunHF ` iksy kort ny koeI sËf nhIN
idwqI. sfry QF ËYz sikAUirtI qy zyiraF ` vI sikAUirtI hY qy iksy ny
Èjf dyxI vI nhIN qy nf hI iksy ny inrMkfrIaF ƒ idwqI sI. asIN srkfr `
ieh hI khFgy ik iswKF df sbr nf bhuqf aËmfieaf krn. inrMkfrIaF vyly vI
iesy qrHF hI hoieaf sI qy iPr Auh` sËf[[[ sMgq ny dy idwqI sI ikAuNik
PYslf sMgq ny kr idwqf sI. eysy qrHF ieMdrf gFDI vflf[[[ Auh PYslf
sMgq ny kIqf sI qy Auh lfgU hoxf sI[[
(jYkfry)
asIN dyKdy hF ik srkfr ies dMBI `, ies gunfhgfr ƒ kI sËf idMdI aY?
qËrbf hY ik Auhny kuC nhIN dyxf, ikAuNik dyhDfrI gurUzMmH ibprvfd df
iek ihwsf afÌ qy jy nhIN dyxf qy Auh sMgq ny PYslf kr idwqf aY, qy Auh
aml hoxf hI hoxf aF.hux mYN kuC bynqIaF krFgf. myry bfry[[[ bhuq
bulfiraF ny bhuq vwzIaF iËMmyvfrIaF sONpIaF. qy jo iËMmyvfrIaF qusIN
sMgq ny sONpIaF[[[ sMgq sB qoN vwzI af, asIN sfry sMgq ` juafbdyh hF,
koeI vI sMgq qoN bfhr nhIN. jdoN gurU sfihb nI sI tok skdy qF asIN kOx
hF? qy asIN sfrIaF ijMmyvfrIaF, ijMnf vI asINÌ Ëor lf ky idRVH
ierfidaF nfl qy idRVH kdmF nfl inBfvFgy. qy mYN afpxy bfry[[[ ik jo
asIN kIqf Auh sfzy PrË sI, KfVkU sMGrÈ vI, jylHF ivc vI, qy hux vI. qy
asIN Auh krn nfl koeI aihsfn nhIN kIqf. ijhVI kurbfnI dI gwl af,
kurbfnI PrË hY sfzf Drm ivc, koeI aihsfn nhIN, jdoN aihsfn hoieaf qF
Auh kurbfnI nIN rihMdI qy ieh PrË asIN sfry iswKF ny (pUrf) krnf huMdY.
mYN koeI vI srkfrI ahudydfrI qy iksy qrHF dI koeI ielYkÈn kdI nHIN
lVFgf qy kOm dI syvf krFgy. pr ielYkÈn nf lVn df ieh mqlb nhIN ik
pfrtI nhIN lVygI. pfrtI Qwly qoN lY ky Auqy qwk, eyQy iek bdl dyvygI[[[
asÜ pMQk bdl, asl pMjfb df bdl, rfjnIqk ipV ( `c vI qy aYs[jI[pI[sI[
`c vI qy asIN dyvFgy. qy nfl hI mYN ieh vI bynqI krF ik kdI vI gurUGr
dy ivcÌ sfzy pihlF irvfj irhfÌ iksy vI lIzr dy hwk ivc nfary nhIN
lwgxy cfhIdy jdoN gurU gRMQ sfihb df pRkfÈ (hovy) pfrtI dy hwk ivc vI
nfary nhIN lwgxy cfhIdy, bfhr lwg skdy af ieQy nhIN. kdy vI ijAUNdy
afdmI ` ieho ijhf aYvfrz nhIN dyxf cfhIdy ik mrd-ey-mujfhd jF
PKr-ey-kOm jF ies qrHF dy[[ nf. qy jo ieÈiqhfr vI aY sMqF dy, ÈhIdF dy
nfl kdI vI ijAuNdy bMidaF dIaF PotoaF nhIN lwgxIaF cfhIdIaF, sfzIaF
iblkul hI nhIN lwgxIaF cfhIdIaF. ieh sf` rokxIaF cfhIdIaF. ieh CotIaF
CotIaF gwlFÌ ieh bhuq vwzIaF gwlF af, nuksfn vflIaF gwlF af. ieh awj
qoN sf` lfgU krnIaF cfhIdIaF. qy aKIr ivc mYN iek vfr Pyr sfrI lIzriÈp
vloN bhuq DMnvfdI hF ijs qrHF qusIN joÈ qy hoÈ qy vwzI igxqI ivc afey
ho, mYN quhfzf bhuq ÈukrguËfr hF ik ienHF simaF `c ijvyN asIN aflmgIr
dI gwl kIqI, Auh smyN dOr ijvyN AudoN iswKF ny Aus dOr qoN bfad Kflsf
rfj isrijaf sI, asIN vI awj Ausy qrHF qkVy ho ky ies dOr `c qkVy ho ky
lMGFgy qy afpxy inÈfinaF vwl ƒ vDFgy. ieh vrHf(sRI gurU gRMQ sihb df)
gurqf gwdI idvs df vrHf hY, aqy afE asIN gurU Èbd ` ieh vrHf smripq
krIey, gurU Èbd df ivcfr, gurU Èbd df aml, Aus afÈy anusfr lfmbMd hoxf,
qy gurU afÈy anusfr sMGrÈ krnf, ieh sfzy leI aYs vyly bhuq ËrUrI hY.
afE! asIN guru nfnk dy swc anusfr socIey, smJIey qy hMBlf mfrIey qy
aYQy mYN iek vfr iPr bynqI krFgF[[[ ik mYN smfpqI eyQy krFgf ik Aus
mhfn ÈhId dy[[[ hor vI kuC bol sn ik sf` qkVy ho ky awgy vDxf cfhIdf
hY. myrf iek qËrbf hY KfVkU iËMdgI `c vI bhuq smyN afey, jdoN mOq
iblkul kloj bhuq nyVy nyVy sI, bhuq bhuq isMG ÈhId hoey, ds pMdrF
ijMnf `qy aYnf qÈwdd hoieaf AuhnF ny kdI sfzy bfry dwisaf nHIN. pr iek
gwl spwÈt rhI ik jdoN ivÈvfs huMdf hY gurU `qy, pqf hY ik asIN swcy
rfh `qy cwl rhy aF qF inmfxy ho ky, idRVH ho ky EDr ƒ cwldy rhIey,
gurU sdf hI imhrbfn huMdY[[ swcy idloN cwlIey. qy ieQy mYN sMqF dy jo
Auh afm ieh Èbd boldy huMdy sI ik _sfzfqF inmfixaF df qUM hI eyN, hor
koeI afsrf nhIN_iehdy nfl smfpqI krdf hF.
vfihgurU jI kf Kflsf«
vfihgurU jI kI Pqih«
|